Verba deponentia – grupa czasowników o znaczeniu czynnym, występujących jednak w formie innej strony, np. biernej lub medialnej. Czasowniki mające część form czynnych a część biernych noszą nazwę verba semideponentia. Nazwa pochodzi od łacińskiego czasownika depono, deponere – pozbyć się – i w domyśle oznacza czasowniki, które pozbyły się strony czynnej.
Łacina Verba deponentia, podobnie jak czasowniki zwykłe, mogą należeć do jednej z czterech koniugacji. Mogą konotować dopełnienie bliższe. W tradycyjnych gramatykach łacińskich verba deponentia traktowane są jako oddzielna strona, niezależna od czynnej i biernej.
Przykłady Koniugacja I conor, conari, conatus sum – próbować: Milites montes transire conati sunt – Żołnierze próbowali przejść góry consolor, consolari, consolatus sum – pocieszać: Uxor virum consolatur – Żona pociesza mężczyznę.
Koniugacja II impleor, impleri, impletus sum – wypełniać: Latro saccum auro impletus est – Złodziej napełnił worek złotem. vereor, vereri, veritus sum – bać się: Oppidani hostes verebantur – Mieszkańcy miasta bali się wroga.
Koniugacja III labor, labi, lapsus sum – pośliznąć się: Puella in via glaciata lapsa est – Dziewczynka pośliznęła się na oblodzonej drodze. proficiscor, proficisci, profectus sum – wyruszać: Navis mane proficiscitur – Statek wyruszy rano. sequor, sequi, secutus sum – iść za kimś: Puer felem sequebatur – Chłopiec szedł za kotem.
Koniugacja IV opperior, opperiri, oppertus sum – czekać: Exercitus auxilium opperiebatur – wojska czekały na posiłki. mentior, mentiri, mentitus sum – kłamać: Magister discipulos mentitus est – Nauczyciel okłamał uczniów.
Czasownik orior, oriri, ortus sum (powstawać) przyjmuje większość form III koniugacji, w konjunktiwie imperfectum może przyjmować formy orerer lub charakterystyczną dla koniugacji IV formę orirer.
Zachowane formy strony czynnej Verba deponentia mają następujące zachowane formy strony czynnej: imiesłów czynny czasu teraźniejszego: hortans, oriens imiesłów czynny czasu przyszłego: hortaturus bezokolicznik czynny czasu przyszłego: hortaturum esse gerundium: hortandi, oriendi supinum: hortatum, hortatu Imiesłów bierny czasu przyszłego ma znaczenie bierne: hortandus – ten, który ma być upomniany, ten, którego trzeba zachęcić.
W przypadku niektórych czasowników imiesłów bierny czasu przeszłego może mieć znaczenie zarówno czynne jak i bierne: partitus – podzielony. Wzór odmiany Dla czasownika sequor, sequi, secutus sum – iść za kimś, podążać, śledzić. Tryb oznajmujący Czas liczba pojedyncza liczba mnoga teraźniejszy sequor, sequeris, sequitur sequimur, sequimini, sequuntur przeszły imperfect sequebar, sequebaris, sequebatur sequebamur, sequebamini, sequebantur przyszły I sequar, sequeris, sequetur sequemur, sequemini, sequentur przeszły perfect secutus sum, es, est secuti sumus, estis, sunt zaprzeszły secutus eram, eras, erat secuti eramus, eratis, erant przyszły II secutus ero, eris, erit secuti erimus, eritis, erunt
Tryb łączący Czas liczba pojedyncza liczba mnoga teraźniejszy sequar, sequaris, sequatur sequamur, sequamini, sequantur przeszły imperfect sequerer, sequereris, sequeretur sequeremur, sequeremini, sequerentur przeszły perfect secutus sim, sis, sit secuti simus, sitis, sint zaprzeszły secutus essem, esses, esset secuti essemus, essetis, essent
Verba semideponentia Czasowniki tego typu mają część form w stronie czynnej, część zaś w stronie biernej o znaczeniu czynnym. Są dwie grupy czasowników: mające bierną formą perfectum, np. audeo, audere, ausus sum mające bierną formę czasu teraźniejszego, np. revertor, reverti, reverti; devertor, deverti, deverti.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Gramatyka języka łacińskiego Kategoria:Czasownik