Wybory do Senatu Republiki Czeskiej w 1998 roku odbyły się 13 i 14 listopada (I tura) oraz 20 i 21 listopada 1998 (II tura), zgodnie z postanowieniem prezydenta Václava Havla z 7 lipca 1998. Wybrano w nich na 6-letnią kadencję 27 senatorów, odnawiając tym samym 1/3 składu Senatu.

Zwycięzcą wyborów została Czwórkoalicja – blok tworzony przez: Obywatelski Sojusz Demokratyczny (ODA), Unię Chrześcijańską i Demokratyczną – Czechosłowacką Partię Ludową (KDU-ČSL), Unię Demokratyczną (DEU) i Unię Wolności (US) – który zyskał 13 mandatów. Największą reprezentację w Senacie zachowała jednak Obywatelska Partia Demokratyczna (ODS). Miejsca w izbie wyższej parlamentu zdobyli także kandydaci Czeskiej Partii Socjaldemokratycznej (ČSSD) i Komunistycznej Partii Czech i Moraw (KSČM).

Pierwsza tura wyborów odbyła się równocześnie z wyborami do rad gmin.

Ordynacja wyborcza Podstawą do przeprowadzenia wyborów była Ustawa z dnia 27 września 1995 o wyborach do Parlamentu Republiki Czeskiej oraz zmianie i uzupełnieniu niektórych innych ustaw (Zákon ze dne 27. září 1995 o volbách do Parlamentu České republiky a o změně a doplnění některých dalších zákonů). Po raz pierwszy wybory do Senatu Republiki Czeskiej odbywały się jedynie w części państwa – w 27 okręgach jednomandatowych o numerach (1, 4, 7...) – gdyż 1/3 składu izby wyłoniono w poprzednich wyborach na okres 2 latNa podstawie § 94 ustawy o wyborach do Parlamentu Republiki Czeskiej..

Głosowanie przeprowadzono na zasadzie większości bezwzględnej§ 75 ustawy o wyborach do Parlamentu Republiki Czeskiej.. Jeśli żaden z kandydatów nie uzyskał w danym okręgu ponad 50% głosów ważnych, po 6 dniach od zakończenia głosowania odbywała się decydująca tura z udziałem 2 kandydatów z najlepszymi wynikami w I turze§ 76 ustawy o wyborach do Parlamentu Republiki Czeskiej.. Liczba ludności żadnego z okręgów nie mogła niższa lub wyższa o 15% od średniej liczby mieszkańców przypadającej na mandat w skali państwa (tzw. normy przedstawicielskiej)§ 59 ustawy o wyborach do Parlamentu Republiki Czeskiej..

Czynne prawo wyborcze przysługiwało każdemu obywatelowi Republiki Czeskiej, który najpóźniej w drugim dniu głosowania (I tura) ukończył 18. rok życia§ 1 ustawy o wyborach do Parlamentu Republiki Czeskiej.. Bierne prawo wyborcze miały osoby z prawem czynnym, które najpóźniej w drugim dniu głosowania ukończyły 40. rok życia§ 57 ustawy o wyborach do Parlamentu Republiki Czeskiej.. Zgłaszać kandydatów mogły partie i ruchy polityczne oraz ich koalicje, ponadto prawo wysunięcia swojej kandydatury przysługiwało każdemu wyborcy, który przedłożył okręgowej komisji wyborczej 1000 podpisów poparcia wyborców zamieszkałych w danym okręgu§ 61 ustawy o wyborach do Parlamentu Republiki Czeskiej..

Podział miejsc w Senacie przed wyborami Partia lub ruch zgłaszający Kadencja Łącznie Obywatelska Partia Demokratyczna 13 13 6 32 Czeska Partia Socjaldemokratyczna 5 9 11 25 CzwórkoalicjaZsumowano mandaty senatorów wybranych z ramienia Unii Chrześcijańskiej i Demokratycznej – Czechosłowackiej Partii Ludowej (13), Obywatelskiego Sojuszu Demokratycznego (7) i Unii Demokratycznej (1). 8 4 9 21 Komunistyczna Partia Czech i Moraw 0 1 1 2 Kandydat niezależny 1 0 0 1 Ogółem 27 27 27 81 Kolumna wyróżniona odcieniem czerwieni wskazuje liczbę mandatów senatorskich wygasających i obsadzanych na nowo w 1998 roku. Do wyborów nie stanęło 3 dotychczasowych przedstawicieli Czeskiej Partii Socjaldemokratycznej, 2 dotychczasowych senatorów Obywatelskiej Partii Demokratycznej, a także 3 deputowanych reprezentujących partie tworzące Czwórkoalicję (patrz: lista senatorów nieubiegających się o reelekcję).

Wybory do Senatu w 1998 roku odbywały się po 5 miesiącach od wyborów do Izby Poselskiej, których wynikiem było powstanie rządu mniejszościowego Miloša Zemana, przewodniczącego ČSSD. Sformowanie gabinetu było możliwe dzięki tzw. umowie opozycyjnej zawartej między dwiema najsilniejszymi partiami w parlamencie czeskim – ČSSD i ODS. Jednym z elementów porozumienia była deklaracja przygotowania zmiany konstytucji i ustawy wyborczej, aby wzmocnić rolę stronnictw „większych” względem „mniejszych” w wyborach do Izby Poselskiej, a także ograniczyć kompetencje prezydenta.

Aby zmienić ustawę zasadniczą, ČSSD i ODS potrzebowały większości 3/5 głosów w obu izbach parlamentu. W wyborach do Izby Poselskiej w czerwcu 1998 roku obie partie zyskały łącznie 68,5% mandatów, zaś w pierwszych wyborach do Senatu zdobyły ponad 70% miejsc. W 1998 roku odnawiano skład 1/3 izby, przy czym obie wspomniane partie broniły 18 wygasających mandatów. Aby zachować większość konstytucyjną w Senacie, ČSSD i ODS musiały obsadzić łącznie co najmniej 10 z tych miejsc. W opozycji do planów tych partii powstał we wrześniu 1998 roku blok partii centroprawicowych pod nazwą Czwórkoalicja (utworzyły go: Obywatelski Sojusz Demokratyczny, Unia Chrześcijańska i Demokratyczna – Czechosłowacka Partia Ludowa, Unia Demokratyczna i Unia Wolności), który wystawił wspólnych kandydatów w wyborach do Senatu i rad gmin.

Lista senatorów, którzy nie ubiegali się o reelekcję Podano nazwę partii lub ruchu zgłaszającego danego kandydata do poprzednich wyborów. Okręg wyborczy Imię i nazwisko Partia lub ruch zgłaszający ODS ODA ODS KDU-ČSL KDU-ČSL

Pierwsza tura O 27 mandatów senatorskich ubiegało się 126 kandydatów zgłoszonych przez partie i ruchy polityczne oraz 11 niezależnych. Kandydatów we wszystkich okręgach wysunęły: Czeska Partia Socjaldemokratyczna, Komunistyczna Partia Czech i Moraw oraz Obywatelska Partia Demokratyczna, zaś w jednym okręgu nie zgłoszono reprezentanta Czwórkoalicji.

Jedynym stronnictwem z reprezentacją w Senacie, które nie musiało bronić w 1998 roku wygasających mandatów, była KSČM. Miejsce w izbie uzyskał w poprzednich wyborach jeden kandydat niezależny (Richard Falbr), jednak o reelekcję ubiegał się jako kandydat ČSSD. Łącznie o ponowny wybór ubiegało się 9 senatorów ODS, 6 przedstawicieli partii Czwórkoalicji i 2 deputowanych ČSSD.

Pierwsza tura głosowania rozpoczęła się 13 listopada 1998 (godziny 14–22), a zakończyła kolejnego dnia (godziny 7–14)Na podstawie § 19 ustawy o wyborach do Parlamentu Republiki Czeskiej.. Frekwencja wyniosła 42,37%; najwyższa była w okręgu nr 16 – Beroun (52,25%), najniższa w okręgu nr 31 – Uście nad Łabą (31,45%).

Żaden z kandydatów nie uzyskał bezwzględnej większości głosów, zatem we wszystkich okręgach konieczne było przeprowadzenie kolejnej tury wyborów. Największy odsetek głosów – 45,62% – uzyskał Bohumil Čada z Czwórkoalicji (okręg nr 46 – Uście nad Orlicą). W 13 okręgach na 1. miejscu znajdowali się kandydaci ODS, w 10 – Czwórkoalicji, w 3 – ČSSD, w 1 – KSČM.

Druga tura W decydującej turze wyborów zmierzyli się kandydaci: Obywatelskiej Partii Demokratycznej (22), Czeskiej Partii Socjaldemokratycznej (15), Czwórkoalicji (13), Komunistycznej Partii Czech i Moraw (3) oraz 1 kandydat niezależny. Najwięcej było pojedynków między przedstawicielami ODS i ČSSD – 10.

Drugą turę przeprowadzono 20 i 21 listopada 1998 w godzinach analogicznych do poprzedniej rundy głosowania. Frekwencja była ponad dwukrotnie niższa niż tydzień wcześniej – 20,36%; najwięcej osób zagłosowało w okręgu nr 22 – Praga 10 (31,75%), najmniej w okręgu nr 73 – Frydek-Mistek (14,08%).

Zwycięzcą wyborów została Czwórkoalicja, która zdobyła 13 mandatów. Miejsca w Senacie uzyskały również wszystkie partie, których przedstawiciele znaleźli się w II turze: ODS – 9, ČSSD – 3 i KSČM – 2. Najlepszy procentowo wynik w ponownym głosowaniu – 69,97% – uzyskał Bohumil Čada, który otrzymał najwyższy odsetek głosów również w I turze. Spośród senatorów wyłonionych w II turze 23 uzyskało najlepszy wynik także tydzień wcześniej, zaś 4 zajęło w I turze 2. pozycję.

Wyniki wyborów Źródło: Český statistický úřad. Partia lub ruch zgłaszający I tura II tura Mandaty Głosy % Głosy % Czwórkoalicja 26,59 31,00 0 13 13 Obywatelska Partia Demokratyczna 27,69 39,13 0 9 9 Czeska Partia Socjaldemokratyczna 21,71 22,66 0 3 3 Komunistyczna Partia Czech i Moraw 16,54 5,79 0 2 2 Pozostałe partie i ruchy polityczne (12) 3,49 — — 0 — 0 Kandydaci niezależni 3,99 1,43 0 0 0 Ogółem 100,00 100,00  0 27 27 Głosy nieważne 13,67 1,03 Frekwencja 42,37 20,36

Podział miejsc w Senacie po wyborach Partia lub ruch zgłaszający Kadencja Łącznie Obywatelska Partia Demokratyczna 13 6 9 28 CzwórkoalicjaZsumowano mandaty senatorów wybranych w 1996 roku z ramienia Unii Chrześcijańskiej i Demokratycznej – Czechosłowackiej Partii Ludowej (9), Obywatelskiego Sojuszu Demokratycznego (3) i Unii Demokratycznej (1) oraz w 1998 roku pod nazwą Czwórkoalicja (13). 4 9 13 26 Czeska Partia Socjaldemokratyczna 9 11 3 23 Komunistyczna Partia Czech i Moraw 1 1 2 4 Kandydaci niezależni 0 0 0 0 Ogółem 27 27 27 81 —

Kolumna wyróżniona odcieniem zieleni wskazuje liczbę mandatów senatorskich obsadzonych przez dane stronnictwa w 1998 roku. Choć wybory zakończyły się zwycięstwem bloku Czwórkoalicji, najliczniejszą reprezentację w Senacie utrzymała ODS. Partia ta utrzymała razem z rządzącą ČSSD większość konstytucyjną w obu izbach na kadencję 1998–2000, jednak ich łączna liczba mandatów zmniejszyła się z 57 do 51. KSČM miała po wyborach największą w historii liczbę senatorów. W nowej kadencji Senatu nie zasiadł żaden kandydat niezależny.

Lista wybranych senatorów Gwiazdką oznaczono deputowanych, którzy ubiegali się o reelekcję. W nawiasach podano miejsce zajęte przez danego kandydata w I turze.

Źródło: Český statistický úřad i „Politologický časopis”. Okręg wyborczy Imię i nazwisko Partia lub ruch zgłaszający * ODS 31,57 56,37 * W poprzednich wyborach kandydował jako niezależny. 41,55 55,59 25,51 54,09 ODS 32,55 52,83 * ODS 36,91 59,52 * 37,35 62,20 28,66 57,78 39,54 67,10 40,67 65,56 * ODS 31,17 53,80 KSČM 27,63 52,37 * ODS 34,51 58,14 ODS 40,20 64,06 28,26 55,58 * 32,21 59,97 * 45,62 69,97 39,72 64,56 * 39,85 68,03 ODS 30,78 57,03 ODS 33,40 50,68 29,31 51,73 KSČM 26,92 60,48 22,67 55,52 * ODS 39,35 63,30 * 23,48 52,27 29,49 56,86 34,32 56,63

Lista senatorów, którzy nie uzyskali reelekcji W nawiasach podano miejsce zajęte przez danego kandydata w I turze.

Źródło: Český statistický úřad i „Politologický časopis”. Okręg wyborczy Imię i nazwisko Partia lub ruch zgłaszający ODS 27,62 45,91 25,58 47,17 ODS 34,01 42,22 ODS 31,03 32,90 ODS 24,50 34,44 4K (US)W poprzednich wyborach kandydował z ramienia ODS. 24,02 15,54

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:1998 w Czechach 1998 Czechy