thumb|Zadrzechnia fioletowa thumb|Samiec Xylocopa pubescens Zadrzechnia (Xylocopa) – rodzaj pszczół z rodziny pszczołowatych i podrodziny zadrzechniowatych. Jedyny z monotypowego plemienia zadrzechni (Xylocopini). Takson kosmopolityczny, obejmujący około 400 opisanych gatunków.
Morfologia Są to duże pszczoły o tęgiej budowie ciała, osiągające od 13 do 30 mm długości. Ubarwienie, zwłaszcza samic, jest głównie bardzo ciemne i błyszczące. Samce niektórych gatunków mogą mieć intensywne, żółte lub ceglaste owłosienie, a nawet rudobrązowy, ceglasty lub częściowo żółtawy oskórek. Głowa tych pszczół ma dość płaską twarz, krótką i częściowo silnie zesklerotyzowaną ssawkę oraz sztyletowatą pozagłaszczkową część żuwki zewnętrznej, prawdopodobnie używaną do przecinania koron kwiatów rurkowatych. Głaszczki szczękowe są zwykle sześcioczłonowe, ale człon szósty może być bardzo drobny, a podrodzaj Lestis ma owe głaszczki czteroczłonowe. Czułki wyróżniają się pierwszym członem biczyka dłuższym niż jego człony drugi i trzeci razem wzięte. Odnóża cechuje brak arolii na stopach. Skrzydło jest pozbawione pterostigmy oraz mają silnie wydłużoną prestigmę i komórkę marginalną. Pierwotnie występują trzy komórki submarginalne, ale dwie pierwsze mogą być częściowo lub całkowicie zlane. U większości gatunków tylna część tułowia samców jest zmodyfikowana wskutek obecności dużych rozmiarów gruczołu mezosomalnego. Ów gruczoł uchodzi pomiędzy zapleczem i pozatułowiem, a jego wydzielina służy prawdopodobnie wabieniu samic.
Ekologia i występowanie Podrodzaj Proxylocopa gniazduje w glebie, a pozostałe gatunki w martwym materiale roślinnym. W większości przypadków samice drążą w martwym, często twardym drewnie roślin drzewiastych porozgałęziane norki, do których odgałęzień przylegają w krótkich seriach beczułkowate komórki. Niektóre gatunki gniazdują w bambusach, tworząc komórki w ich pustych wnętrzach. Mniejsze gatunki gniazdują w pustych, zdrewniałych pędach roślin zielnych. Samica składa około 10 jaj i wykazuje troskę rodzicielską nie tylko o larwy, ale także karmi młode i dojrzewające imagines córek.
Rodzaj kosmopolityczny. Poszczególne podrodzaje pierwotnie ograniczone były w swym występowaniu do jednej półkuli, ale podrodzaj Neoxylocopa został zawleczony z półkuli zachodniej na pacyficzne wyspy półkuli wschodniej. W Polsce stwierdzono tylko 2 gatunki: zadrzechnię fioletową i zadrzechnię czarnorogą.
Systematyka Rodzaj ten wprowadził w 1802 roku Pierre-André Latreille. Jest on jedynym przedstawicielem monotypowego plemienia zadrzechni Xylocopini. Zalicza się do niego około 400 opisanych gatunków. Według klasyfikacji Charlesa Duncana Michenera wyróżnia się w jego obrębie następujące podrodzaje:
Xylocopa (Alloxylocopa) Maa, 1939 Xylocopa (Biluna) Maa, 1938 Xylocopa (Bomboixylocopa) Maa, 1939 Xylocopa (Calloxylocopa) Hurd & Moure, 1963 Xylocopa (Cirroxylocopa) Hurd & Moure, 1963 Xylocopa (Copoxyla) Maa, 1954 Xylocopa (Ctenoxylocopa) Michener, 1942 Xylocopa (Dasyxylocopa) Hurd & Moure, 1963 Xylocopa (Diaxylocopa) Hurd & Moure, 1963 Xylocopa (Gnathoxylocopa) Hurd & Moure, 1963 Xylocopa (Koptortosoma) Gribodo, 1894 Xylocopa (Lestis) Lepeletier de Saint Fargeau & Audinet-Serville Xylocopa (Maaiana) Minckley Xylocopa (Mesotrichia) Westwood Xylocopa (Monoxylocopa) Hurd & Moure, 1963 Xylocopa (Nanoxylocopa) Hurd & Moure, 1963 Xylocopa (Neoxylocopa) Michener, 1954 Xylocopa (Nodula) Maa Xylocopa (Notoxylocopa) Hurd Xylocopa (Nyctomelitta) Cockerell Xylocopa (Prospoxylocopa) Hurd & Moure, 1963 Xylocopa (Proxylocopa) Hedicke, 1938 Xylocopa (Rhysoxylocopa) Hurd & Moure, 1963 Xylocopa (Shoenherria) Hurd & Moure, 1963 Xylocopa (Stenoxylocopa) Hurd & Moure, 1963 Xylocopa (Xenoxylocopa) Hurd & Moure, 1963 Xylocopa (Xylocopa) Latreille, 1802 Xylocopa (Xylocopoda) Hurd & Moure, 1963 Xylocopa (Xylocopoides) Michener, 1954 Xylocopa (Xylocopsis) Hurd & Moure, 1963 Xylocopa (Xylomelissa) Hurd & Moure, 1963 Xylocopa (Zonohirsuta) Maa, 1938
Przypisy
Kategoria:Pszczołowate Kategoria:Rodzaje i podrodzaje zwierząt nazwane w 1802 roku