Ryjomysiak, myszor (Crunomys) – rodzaj ssaków z podrodziny myszy (Murinae) w obrębie rodziny myszowatych (Muridae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Azji Południowo-Wschodniej.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 95–226 mm, długość ogona 68–265 mm, długość ucha 10–30 mm, długość tylnej stopy 22–49,9 mm; masa ciała 25–285 g.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1897 roku angielski zoolog Oldfield Thomas w artykule zatytułowanym O ssakach odłowionych przez pana Johna Whiteheada podczas jego niedawnej wyprawy na Filipiny, opublikowanym w czasopiśmie „Transactions of the Zoological Society of London”. Gatunkiem typowym jest (oryginalne oznaczenie) ryjomysiak luzoński (C. fallax).
Etymologia Crunomys: krounos ‘źródło’, od κρουνοι krounoi ‘potok’ lub ‘strumień’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’. Maxomys: Max Eduard Gottlieb Bartels (1871–1936), holenderski kierownik plantacji herbaty, przyrodnik na Jawie w latach 1895–1936; gr. μυς mus, μυος muos ‘mysz’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Mus bartelsii .
Podział systematyczny Na podstawie analizy opartej na danych mitochondrialnego DNA przeprowadzonej w 2025 roku do rodzaju Crunomys przeniesiono gatunki z rodzaju Maxomys; w takim ujęciu do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150px Crunomys fallaxO. Thomas, 1897ryjomysiak luzońskigatunek monotypowyendemit Filipin: północno-wschodni Luzon (Sierra Madre, prowincja Isabela); zakres wysokości: około 300 m n.p.m.DC: około 10,5 cmDO: około 7,9 cmMC: brak danychCrunomys melaniusO. Thomas, 1907ryjomysiak mindanajskigatunek monotypowyendemit Filipin: Leyte, Camiguin i Mindanao; zakres wysokości: 0–1500 m n.p.m.DC: 9,8–13,3 cmDO: 6,8–9,5 cmMC: 58–71 gCrunomys suncoidesRickart, Heaney, Tabaranza & Balete, 1998ryjomysiak górskigatunek monotypowyendemit Filipin: Mindanao (góra Kitanglad Mountain); zakres wysokości: około 2250 m n.p.m.DC: około 10,6 cmDO: około 7,9 cmMC: brak danychCrunomys celebensisMusser, 1982ryjomysiak celebeskigatunek monotypowyendemit Indonezji: północno-środkowy i zachodnio-środkowy Celebes (wokół jeziora Lindu, góra Gandangdewata); zakres wysokości: do 1600 m n.p.m.DC: 11,5–12,7 cmDO: 8–8,4 cmMC: 35–55 gCrunomys moi(H.C. Robinson & Kloss, 1922)myszor indochińskigatunek monotypowypołudniowy Laos (prawdopodobnie dawniej na północny) i południowy Wietnam; zakres wysokości: 190–1500 m n.p.m.DC: 14,2–21 cmDO: 15,7–20 cmMC: 80–220 gcentruj|60pxCrunomys bartelsii(Jentink, 1910)myszor jawajskigatunek monotypowyendemit Indonezji: zachodnia i środkowa Jawa; zakres wysokości: do 1830 m n.p.m.DC: 12,7–17,8 cmDO: 11,7–17 cmMC: około 93 gcentruj|90pxCrunomys surifer(G.S. Miller, 1900)myszor rudy7 podgatunkówpołudniowa Mjanma, Chińska Republika Ludowa (południowy Junnan), Laos i Wietnam na południe przez Półwysep Malajski do Wielkich Wysp Sundajskich i wielu mniejszych wysp; zakres wysokości: 0–1680 m n.p.m.DC: 15,5–23 cmDO: 14,6–23 cmMC: 90–285 gCrunomys panglima (H.C. Robinson, 1921)myszor palawańskigatunek monotypowyendemit Filipin: Palawan, Calauit, Busuanga, Culion i Balabac; zakres wysokości: 0–1950 m n.p.m.DC: 16,7–22 cmDO: 18–23 cmMC: 189–240 gCrunomys pagensis (G.S. Miller, 1903)myszor mentawajskigatunek monotypowyendemit Indonezji: Wyspy Mentawai (Siberut, Sipura, Północna i Południowa Pagai), na zachód od SumatryDC: 17–22 cmDO: 16,3–20 cmMC: brak danychCrunomys rajah (O. Thomas, 1894)myszor królewskigatunek monotypowyPółwysep Malajski, Sumatra, Borneo i kilka przybrzeżnych wysp; zakres wysokości: 0–1100 m n.p.m.DC: 16,6–23 cmDO: 16,2–21 cmMC: 95–220 gcentruj|150pxCrunomys whiteheadi (O. Thomas, 1894)myszor sundajskigatunek monotypowyPółwysep Malajski, Sumatra, Borneo i kilka przybrzeżnych wysp; zakres wysokości: do 2100 m n.p.m.DC: 10–12,6 cmDO: 8,8–10,8 cmMC: 35–80 gCrunomys inas (Bonhote, 1906)myszor malajskigatunek monotypowyendemit Malezji: północno-zachodnia, półwyspowa kraju; być może przyległa Tajlandia; zakres wysokości: powyżej 900 m n.p.m.DC: 12,4–16,3 cmDO: 13,5–16,7 cmMC: brak danychCrunomys inflatus(H.C. Robinson & Kloss, 1916)myszor szerokonosygatunek monotypowyendemit Indonezji: zachodnia Sumatra; zakres wysokości: 900–1500 m n.p.m.DC: 16–19,3 cmDO: 14,3–19 cmMC: brak danychCrunomys hylomyoides(H.C. Robinson & Kloss, 1916)myszor sumatrzańskigatunek monotypowyendemit Indonezji: Sumatra (środkowa część zachodnich pasm górskich); zakres wysokości: 600–2225 m n.p.m.DC: 11,4–13,2 cmDO: 9,8–13,2 cmMC: brak danychCrunomys tajuddinii(Ahmadi, Maryanto & Maharadatunkamsi, 2012)myszor borneańskigatunek monotypowypołudniowo-środkowa, półwyspowa część Malezji, Sumatra oraz północne i środkowe Borneo (włącznie z wyspą Balambangan); zakres wysokości: 100–1000 m n.p.m.DC: 9,5–12,1 cmDO: 10,6–12,2 cmMC: 50–70 gCrunomys alticola(O. Thomas, 1888)myszor górskigatunek monotypowyendemit Malezji: północne Borneo: Sabah (góry Kinabalu i Trus Madi)DC: 13,9–17,6 cmDO: 12,8–17,6 cmMC: brak danychCrunomys baeodon (O. Thomas, 1894)myszor małygatunek monotypowyendemit Malezji: północne Borneo: Sabah i Sarawak; zakres wysokości: 900–1400 m n.p.m.DC: 12,6–14 cmDO: 11,9–13,3 cmMC: 53–67 gCrunomys musschenbroekii(Jentink, 1879)myszor leśnygatunek monotypowyendemit Indonezji: CelebesDC: 11,5–16,3 cmDO: 11,2–15,2 cmMC: 95–240 gCrunomys tompotikaA.S. Achmadi & P.-H. Fabre, 2025gatunek monotypowyendemit Indonezji: Celebes (góra Tompotika); zakres wysokości: do 760 m n.p.m.DC: 10,7–17,9 cmDO: 10,2–16,3 cmMC: 49–148 gCrunomys wattsi (Musser, 1991)myszor stokowygatunek monotypowyendemit Indonezji: wschodnio-środkowy Celebes (góra Tambusisi); zakres wysokości: 1430–1830 m n.p.m.DC: 16,4–18,5 cmDO: 12,5–15,4 cmMC: 110–130 gCrunomys ochraceiventer(O. Thomas, 1894)myszor ochrowobrzuchygatunek monotypowypółnocne i środkowe Borneo: Sabah i Sarawak (Malezja) oraz Kalimantan (Indonezja); zakres wysokości: 300–1700 m n.p.m.DC: 14–17,1 cmDO: 13–17,5 cmMC: brak danychCrunomys dollmani (Ellerman, 1941)myszor nadrzewny gatunek monotypowyendemit Indonezji: południowo-środkowy i południowo-wschodni Celebes (góry Quarles i Mekongga); zakres wysokości: około 1830 m n.p.m.DC: 14,5–21 cmDO: 18–26 cmMC: 165–210 gcentruj|150pxCrunomys hellwaldii(Jentink, 1878)myszor celebeski gatunek monotypowyendemit Indonezji: Celebes; zakres wysokości: 0–1005 m n.p.m.DC: 18–22 cmDO: 16–20 cmMC: 150–270 g Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek narażony, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia.
Opisano również gatunek wymarły z pliocenu dzisiejszej Mjanmy: Crunomys pliosurifer ()
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Kategoria:Myszy Kategoria:Taksony opisane przez Oldfielda Thomasa