Tomasz Kizny (ur. 18 lipca 1958 we Wrocławiu) – polski fotograf i dziennikarz podejmujący tematy dotyczące zbrodni sowieckiego komunizmu i ich miejsca w historycznej świadomości Europy. W swojej pracy porusza zagadnienia potencjału fotografii, zarówno archiwalnej, jak wykonanej współcześnie w miejscach zbrodni, do przekazania istotnego komunikatu emocjonalnego i informacyjnego dla współczesnego widza oraz budowania pamięci zbiorowej.

Życiorys W latach 1974–1981 związany z ruchem kontestacji i kontrkultury, w 1976 roku ukończył IX liceum ogólnokształcące we Wrocławiu. Współzałożyciel i fotoreporter Niezależnej Agencji Fotograficznej Dementi, która w latach 1982-1989, działając w konspiracji dokumentowała ruch opozycji demokratycznej i opór społeczny w Polsce, a następnie upadek systemu komunistycznego w Europie Środkowo-Wschodniej. Kurator i współautor wystaw fotograficznych prezentowanych w kościołach i mieszkaniach prywatnych w ramach niezależnego obiegu kultury w Polsce (1983-1989). Współpracownik kwartalnika historycznego KARTA (1991-1999) i Magazynu "Gazety Wyborczej" (1993-2003), od 2004 autor niezależny.

Członek Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich (od 1990), Związku Polskich Artystów Fotografików (od 1992), stypendysta Wissenschaftskolleg zu Berlin (The Institute for Advanced Study in Berlin) (2006-2007).

Ważniejsze projekty fotograficzne 1986-2003 Gułag. Obraz Systemu, długoterminowy projekt dokumentalny poświęcony systemowi obozów pracy przymusowej w ZSRR, próba przywołania fotograficznego obrazu Archipelagu Gułag (A. Sołżenicyn) przez dokumentację zdjęciową śladów Gułagu zachowanych w post-sowieckim pejzażu Rosji oraz szeroko zakrojonych kwerend zdjęć historycznych w rosyjskich archiwach i zbiorach prywatnych. Współpraca: Centrum Naukowe i Informacyjne Stowarzyszenia Memoriał w Petersburgu, Ośrodek KARTA w Warszawie.

1994 Wyrok, seria fotografii śpiących pasażerów moskiewskiego metra w 1994 roku w zestawieniu z sygnalistycznymi zdjęciami ofiar terroru stalinowskiego wykonanymi przed egzekucją w więzieniach NKWD w Moskwie w latach 30. XX-wieku. Współpraca: Stowarzyszenie Memoriał, Instytut na rzecz Demokracji w Europie Wschodniej (IDEE). 1998-2002 Pasażerowie, serie fotografii portretowych pasażerów metra w Moskwie, Warszawie, Berlinie, Paryżu i Nowym Jorku. Intencją projektu było stworzenie znaczącej w perspektywie historycznej galerii portretów (ponad 1000 zdjęć) na przełomie wieków.mały|329x329px|Tomasz Kizny, Sachalin 20082008-2011 Wielki Terror, projekt poświęcony pamięci ofiar apogeum represji stalinowskich w latach 1937-1938 zrealizowany w Federacji Rosyjskiej, Ukrainie i Białorusi. Na projekt składa się ok. 1300 sygnalitycznych zdjęć ofiar wykonanych przed egzekucją w więzieniach NKWD, skopiowanych z Centralnego Archiwum Federalnej Służby Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej (CA FSB RF) i Państwowego Archiwum Federacji Rosyjskiej (GARF) oraz współczesnych fotografii wybranych 40 miejsc egzekucji i zbiorowych grobów na terytorium byłego ZSRR: w europejskiej części Federacji Rosyjskiej, na Syberii i Dalekim Wschodzie, w Republice Komi, Republice Karelii, na Białorusi i w Ukrainie; a także kilkudziesięciu fotograficznych portretów i wywiadów wideo ze świadkami, w większości dziećmi zamordowanych. Współpraca: Dominique Roynette, Stowarzyszenie Memoriał, Wissenschaftskolleg zu Berlin, i .

Ważniejsze publikacje Indywidualne Album GUŁAG, współpraca Dominique Roynette, wstęp: Norman Davies, Siergiej Kowalow, Jorge Semprun (Editions Balland / Acropol, Paryż 2003; Bruno Mondadori, Mediolan 2004; Galaxia Gutenberg, Barcelona 2004; Hamburger Edition, Hamburg 2004; Firefly Books, Ontario-Nowy Jork, 2004; ROSSPEN, Moskwa, 2007; IPN / Fundacja Picture Doc, Warszawa 2015). Album Wielki Terror 1937-1938, współpraca Dominique Roynette, wstęp: , Arsenij Roginski, Nicolas Werth (Editions Noir sur Blanc, Lozanna, 2013; AGORA SA / Narodowe Centrum Kultury / Bellona, Warszawa, 2013; Fundacja Dmitrija Zimina / Muzeum Historii Gułagu, Moskwa 2019). Album Pasażerowie, wstęp prof. (Wissenschaftskolleg zu Berlin. Institute for Advanced Study, Berlin 2008). Album Anka, fotografie teatralne Anny Łoś i zdjęcia z prywatnego archiwum Tomasza Kizny, koncepcja i opracowanie: Tomasz Kizny (Muzeum Teatru im. Henryka Tomaszewskiego we Wrocławiu Oddział Muzeum Miejskiego Wrocławia, Wrocław 2019). W albumach zbiorowych (wybór) So many Worlds. A Photographic Record o Our Times., red.: D. Bachmann, D. Schwartz, Thames & Hudson, London 1996

Fotografie Gazety Wyborczej, AGORA, Warszawa, edycje: 1996, 1997, 1998

Odległa Rosja, A. Bujak, J. Fogler, T. Kizny, wstęp: Zbigniew Brzeziński, Wyd. Artystyczne i Filmowe, Warszawa 2001

Teatr Ósmego Dnia, red.: A. Knyt, K. Madoń-Mitzner, P. Skorupska, Ośrodek KARTA / Dom Spotkań z Historią / AGORA, Warszawa 2009

Images of Conviction. The Construction of Visual Evidence., red.: D. Dufour, E. Hanmer, X Barral, LE BAL / Editions Xavier Barral, Paryż 2015

Wystawy indywidualne (wybór) Wielki Terror 1937-1938 współpraca Dominique Roynette:

2013 Centrum Artystyczne Fabryka Trzciny Warszawa, Galeria Miasto Ogrodów Katowice, Muzeum Narodowe Kielce, Biała Synagoga Sejny, Muzeum Sybiru Białystok 2013 w ramach festiwali fotograficznych: ImageSingulières w Sète i La Nuit des Images w Musée de l'Elysée, Lozanna 2014 Galeria FOTO DOC, Muzeum i Centrum Społeczne im. Andrieja Sacharowa, Moskwa 2015 Haus der Brandenburgisch-Preußischen Geschichte, Poczdam; 2015 Galeria Le Bal, Paryż 2016 Landskrona Foto Festival, Landskrona, Szwecja; 2017 Miejsce Pamięci Andreasstrasse, Erfurt; 2019 Festival International du Film d’Histoire, Pessac, Francja.

Gułag współpraca Dominique Roynette

2004 Espace St. Remi, Bordeaux 2005 Libera Università di Bolzano, Bolzano 2016 Centrum Kongresowe Hali Stulecia, Wrocław

Pasażerowie

2001 Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa 2000-2002 wystawy w przestrzeni miejskiej: Wrocław, Darmstadt, Berlin, Löbau 2008 Wissenschaftskolleg zu Berlin. Institute for Advanced Study, Berlin

Czas Imperium wystawa podsumowująca projekt Gułag. Obraz systemu

1997 Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa 1999 Open Society Institute, Budapeszt

Wyrok instalacja fotograficzna prezentująca projekt Wyrok

1995 Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, w ramach wystawy Gdzie jest Twój brat – Abel? 1997 Muzeum Narodowe, Wrocław

w ramach wystawy After The Wall. Art and Culture in Post-Communist Europe:

1999 Muzeum sztuki współczesnej Moderna Museet, Sztokholm 2000 Muzeum sztuki współczesnej Ludwig Museum, Budapeszt 2000/2001 Hamburger Bahnhof – Nationalgalerie der Gegenwart, Berlin

Martwa Droga współczesne fotografie pozostałości obozów i linii kolejowej budowanej przez więźniów Gułagu na wysokości kręgu polarnego w latach 1949-1953 w zestawieniu ze zdjęciami historycznymi.

1991 Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa 1992 Galerie Sztuki BWA: Wrocław, Łódź, Bielsko Biała, Słupsk 1993 Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego, Londyn 1994 IV Międzynarodowe Triennale Sztuki Majdanek (wystawa towarzysząca), siedziba Teatru NN, Lublin

Ocaleni z GUŁagu wystawa fotografii kompleksu łagrów w rejonie Workuty wykonanych przez polskich więźniów po zwolnieniu z obozów w latach 1955-1956.

1989 Galeria Związku Polskich Artystów Fotografików Stara Galeria, Warszawa 1990 Muzeum Narodowe Wrocław 1994 IV Międzynarodowe Triennale Sztuki Majdanek (wystawa towarzysząca), Państwowe Muzeum na Majdanku

Udział w wystawach (wybór) Paysages de mémoire (Krajobrazy pamięci)

2021 Uniwersytet Sorbona, Paryż

Le Goulag

2020 Musée de la Résistance, Limoges, Francja

IMAGES À CHARGE. La Construction de la Preuve par l'Image IMAGES OF CONVICTION. The construction of visual evidence

2015 Galleria Le Bal, Paryż

2016 The Photographers Gallery, London 2016 The Netherlands Fotomuseum, Rotterdam

Dementi. Niezależna Agencja Fotograficzna 1982-1991 (retrospektywna wystawa agencji)

2007 Wrocław, Rynek, w przestrzeni miejskiej

2008 Muzeum i Centrum Społeczne im. Andrieja Sacharowa, Moskwa

Warszawa – Moskwa. Moskwa – Warszawa 1900-2000

2004 Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa 2005 Państwowa Galeria Trietiakowska, Moskwa

Wokół dekady. Fotografia polska lat 90.

2002 Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Der Geduldige Planet. Eine Weltgesichte in 255 Fotografien. 1941-1995 (Cierpliwa Planeta. Historia świata na 255 fotografiach. 1941-1955)

1995 Museum für Kunst und Gewerbe, Hamburg 1997 Galeria Sztuki Współczesnej „Bunkier Sztuki”, Kraków 1998 Künstlerhaus Mousonturm, Frankfurt 1998 The National Museum of Photography, Bradford 1998 The Gallery Mánes, Praga 1999 The Auckland Art Gallery, Auckland, Nowa Zelandia 2001 The Akita Museum of Modern Art, Akita, Japonia 2002 The Taipei Fine Art Museum, Tajpej

L'Anné de l'Est. Un Air de Liberté

1990 Musée de l'Elysée, Lozanna

Foto's uit Oost-Europa

1990 Beurs van Berlage, Amsterdam

Nagrody i odznaczenia

2008 Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski 1997 nagroda Związku Polskich Artystów Fotografików za zasługi dla rozwoju fotografii polskiej 1990 Nagroda Artystyczna Młodych im. St. Wyspiańskiego przyznana przez URM RP 1990 Nagroda Niezależnej Fundacji Popierania Kultury Polskiej POL-CUL 1988 Nagroda dla Dziennikarzy Niezależnych im. Eugeniusza Lokajskiego przyznana przez Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich

Przypisy

Bibliografia

L. Jurgenson, Photographier les paysages de la violence stalinienne (wywiad z T. Kiznym), Mémoires en Jeu (Memories at stake), nr 11, 2020. M. Jégo, La Grande Terreur, „Le Monde”, 6.03.2013. V. Dorman, Le Grande Terreur, „Liberation”, 8-9.11.2014. C. Caujolle, Il grande terrore sovietico, „Internazionale”, 10.05.2013. R. Mönich, Was das Schweigen der Bäume mir erzählt, „Frankfurter Allgemeine Zeitung” 2013. A. Bernat, Fotografia przeciw zapomnieniu, „Nowe Książki” nr 6/2013. B. Maciejewska, 750 tysięcy strzałów w tył głowy, „Gazeta Wyborcza”, 2-3.03.2013. A. Applebaum, Album from Hell, The New York Review of Books, 24.03. 2005. M. Guerrin, E. de Roux, D.Vernet, GOULAG le livre de la mémoire, „Le Monde” 9.10.2003. J-P. Thibaudat, Images revenantes du Goulag, „Liberation” 12.10.2003. B. Getta, Gulag. Le foto inedite dell’inferno sovietico, „La Reppublica” 10.10.2003. O. Marti, Imágenes del infierno helado de Stalin, „El Pais” 19.11.2003. J. Hanimann, Im Rolls-Royce zu den Häftlingen, „Frankfurter Allgemeine Zeitung” 4.11.2003. E. Łubowicz, Pasażerowie: portret zbiorowy, „Kwartalnik Fotografia”, 2/2000. D. Jarecka, Spojrzenia w obiektyw, „Gazeta Wyborcza” 13.06.1997. D. Jarecka, Poruszyć sumienia, „Gazeta Wyborcza” 9.05.1995. Rita Roos, Where is Abel, Thy Brother? The Nordic Art Review SIKSI, Helsinki, 1995. A. Osęka, Fotografie z budowy utopii, w: katalog wystawy „Gdzie jest brat Twój – Abel?” Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, 1995. G. Herling-Grudziński, Martwota i głupota, katalog wystawy „Martwa Droga”, Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa 1991.

Kategoria:Polscy fotografowie Kategoria:Polscy dziennikarze Kategoria:Działacze opozycji w PRL Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Fotografowie związani z Wrocławiem Kategoria:Urodzeni w 1958 Kategoria:Ludzie urodzeni we Wrocławiu