Gospodarka Lesotho

Gospodarka Lesotho – z uwagi na bycie enklawą i górzyste położenie, gospodarka Lesotho jest silnie uzależniona od gospodarki Południowej Afryki i kursu randa. Z PKB na mieszkańca na poziomie ok. 3000 USD (ważonym parytetem siły nabywczej) Lesotho klasyfikowane jest przez Bank Światowy w niższej klasie średniej (ang. lower-middle-income country). Dla sytuacji gospodarczej kraju nie bez znaczenia jest również drugi na świecie odsetek obywateli zarażonych wirusem HIV – nosicielami jest 25% populacji w wieku 15–49 lat.

Stan i struktura gospodarki Od lat 80. XX wieku rząd starał się dywersyfikować gospodarkę, stymulując produkcję (odzież, tekstylia, obuwie) i turystykę (ośrodek narciarski w Górach Smoczych). Dynamiczny rozwój w latach 90. został przerwany przez zawirowania polityczne w 1998 roku. Ubyło wówczas ponad 40 000 miejsc pracy, a gospodarka skurczyła się o prawie 5%. Po roku 2000 gospodarka ponownie weszła na ścieżkę wzrostu. Do 2006 roku udział sektora produkcyjnego wzrósł do 22% PKB, ale w 2012 spadł do 12%. Było to spowodowane światowym kryzysem i rosnącą konkurencyjnością producentów azjatyckich na rynku amerykańskim. Od 2010 roku gospodarka Lesotho znowu się rozwija, uzyskując w latach 2012–2015 roczny wzrost przynajmniej 4–4,5%. W ostatnich latach wzrost PKB zmalał do ok. 2,3%. Szacuje się, że w latach 2017–2018 ponownie przekroczy 4%, dzięki inwestycjom budowlanym i górniczym.

Struktura gospodarki wg sektorów: Rok Rolnictwo Przemysł Usługi 2011 7,8% 34,0% 58,1% 2016Wartości przybliżone. 7,3% 31,1% 61,5%

Na przemysł składa się przede wszystkim duża liczba małych firm produkujących tekstylia (wełna, moher), odzież i obuwie, oraz zajmujących się przetwarzaniem żywności i budownictwem. Wykorzystywane surowce często pochodzą z lokalnych gospodarstw rolniczych (skóry, juta). W sektorze tym pracuje około 36 000 Sotyjczyków, głównie kobiet.

W 2016 roku, z uwagi na wystąpienie suszy, rząd subsydiował żywność i wpływał na jej ceny za pomocą państwowych przedsiębiorstw.

Struktura PKB wg końcowego wykorzystania: Rok Konsumpcja gosp. domowych Konsumpcja jednostek budżetowych Inwest. w ŚT Inwest. w zapasy Eksport towarów i usług Import towarów i usług 2016 70,4% 27,2% 30,2% -1,6% 40,9% -67,1%

Handel i usługi Wielkie znaczenie odgrywa handel. Łączna wartość importu i eksportu przekracza 136% PKB. Niemal cały import (90%) pochodzi z RPA. Największymi odbiorcami eksportu są USA i RPA.

Rolnictwo Mimo najmniejszego udziału w gospodarce, i mimo że jedynie 1/10 powierzchni kraju jest uprawna, rolnictwem lub hodowlą trudni się niemal 3/4 Lesotyjczyków. Rolnictwo pokrywa jedynie 20% krajowego zapotrzebowania na żywność. Jest podatne na zmienność pogody i klimatu.

Główne uprawy: kukurydza, pszenica, groch i fasola, sorgo, jęczmień.

W 2014 roku 73% populacji zamieszkiwało obszary wiejskie.

Wskaźniki makroekonomiczne Rok Całk. PKB[mld USD] Całk. PKB ważony PSN[mld USD] Zmiana PKB Bezrobocie Inflacja Stopa redyskontowa Stopa ref. banków komerc. Podaż pieniądza M1[mln USD] Podaż pieniądza M3[mln USD] Zadłużenie wewn.[mln USD] Zadłuż. zewn.[mln USD] Bil. obrot. bież.[mln USD] Eksport[mln USD] Import[mln USD] Rezerwy walut. i złota[mln USD] Śr. oficjalnykurs wymiany do USD 2004 1,511 3,186 +1,7% 31,6% 5,0%           773,4 +100,7     501 6,46 2005 1,682 3,403 +3,5% 36,02% 3,4%           666,3 +165,7     519 6,36 2006 1,8 3,655 +4,2% 25,2% 6,1%           657,4 +283,3     658 6,77 2007 1,821 3,933 +4,8% 25,6% 8,0% 12,82% 14,1%       685,5 +373,2 895,7 1881 1000 7,05 2008 1,869 4,277 +6,7% 25,3% 10,7% 14,05% 16,2%       696,9 +344,7 935,0 1912 971 8,26 2009 1,864 4,403 +2,1% 24,8% 7,4% 10,66% 13,0%       760,1 +55,2 779,2 1987 1180 8,47 2010 2,394 4,758 +6,5% 25,6% 3,6% 10,00% 11,2%       779,0 -158,3 941,2 2413 1071 7,32 2011 2,792 5,167 +6,6% 24.7% 5,0%   10,4%       802,9 -210,8 1231 2633 919 7,26 2012 2,678 5,573 +5,9% 25,2% 6,1% 9,36% 10,1%       868,1 -377,1 1036 2687 1028 8,21 2013 2,532 5,785 +2,1% 24,4% 4,9%   10,0%   825,7   900,8 -167,7 904,1 2250 1055 9,66 2014 2,521 6,022 +2,3% 24,6% 5,3%     353,7 535,4 14,77 894,5 -134,6 882,1 2190 1071 10,85 2015 2,335 6,429 +5,6% 26,5 3,2% 6,25% 10,59% 340,6 569,1 47,8 888,4 -84,0 844,1 2049 904 12,76 2016 2,2 6,676 +2,5% 27,4% 6,6% 6,75% 12,3% 342,3   71,01 883,3 -200,6 851,6 1688 925 14,71

Zatrudnienie Duża liczba mieszkańców kraju pracuje w RPA – ok. 1/3 mężczyzn w wieku produkcyjnym. W połowie lat 90. XX wieku – przeszło 100 000, głównie w górnictwie. W 2010, ok. 40 000. Wiele osób pracuje na czarno lub w szarej strefie.

Wielkość siły roboczej szacowana jest na 919 900 osób.

Około 57,8% mieszkańców żyje poniżej progu ubóstwa. Dekadę wcześniej, w 2002, było to 61,3%. Próg ubóstwa z uwzględnieniem siły nabywczej wynosi ok. 1,9 USD/dzień.

Zasoby naturalne Rząd Lesotho za najważniejszy zasób kraju uważa wodę – „białe złoto”. Dzięki budowie tamy duży udział w krajowej gospodarce zaczęła odgrywać sprzedaż wody do RPA. Ważnym towarem eksportowym są również diamenty (ok. 8% PKB).

Współpraca międzynarodowa Od 1986 roku kraj współpracuje z RPA w zakresie gospodarki energetycznej i wodnej. Highlands Water Development Project zapewnił Lesotho dostęp do czystej energii wodnej, dzięki budowie (1996–1998) 185-metrowej tamy Katse. Budowa tamy pozwoliła też na sprzedaż wody do RPA.

W 2014 roku 44% wpływów budżetowych pochodziło z ceł z krajów SACU.

Finanse publiczne Wydatki rządowe stanowią blisko 61% PKB. Państwo pozostaje też największym pracodawcą. Deficyt budżetowy waha się w granicach 0,6% PKB, a dług publiczny wynosi ok. 60% PKB.

Podatki i cła Najwyższy podatek od dochodów osób fizycznych (PIT) wynosi 35%. Najwyższy podatek od dochodów osób prawnych (CIT) to 25%. Średnia taryfa celna wynosi 2,4%.

W Lesotho istnieje podatek od wartości dodanej (VAT) i podatek od dochodów kapitałowych (dywidendy).

Podatki stanowią blisko 51% przychodów budżetowych.

Ocena międzynarodowa W roku wskaźnik wolności gospodarczej (IEF) plasował Lesotho na 134. miejscu na świecie. Mimo sukcesów w walce z ubóstwem, uważa się, że kraj nadal jest silnie uzależniony od rolnictwa, a działalność rządu hamuje rozwój prywatnej przedsiębiorczości. Biurokracja i korupcja hamują też inwestycje zagraniczne. Rodzimą przedsiębiorczość krępuje ograniczony dostęp do usług bankowych i kredytowania.

Według IEF własność prywatna w Lesotho jest niedostatecznie chroniona. Znacznie lepiej chroniona jest własność intelektualna. Sądownictwo uznaje się za względnie niezawisłe, ale niedofinansowane. Powszechnym problem jest korupcja i brak transparentności w finansach publicznych.

Przypisy