Zespół pałacowo-parkowy w Ostromecku – zespół rezydencjalny, obejmujący dwa pałace i park, zlokalizowany na skarpie doliny Wisły w Ostromecku w powiecie bydgoskim, od 1996 roku jest własnością miasta Bydgoszczy. Stanowi regionalny ośrodek kulturalny i rekreacyjny. Mieści m.in. muzeum zabytkowych fortepianów. Historia Okres staropolski Pałac stary w Ostromecku powstał w miejscu dawnego dworu rycerskiego (XIII w.), a od 1570 roku szlacheckiego. Ostromeckie dobra ziemskie od XV w. posiadała rodzina Ostromęckich herbu Pomian. W 1585 roku Bartolomaeus Ostromięczki, chorąży chełmiński, hetman polny, za gorliwą służbę otrzymał w darze od króla Stefana Batorego dobra we wsi Adsel (ob. Gaujiena) i terytorium Ruinen (ob. Rūjiena) na terenie historycznych Inflant. Z Ostromeckiem związane były sąsiednie folwarki: Izbice i Reptowo, gdzie właściciele ostromeccy posiadali dobra ziemskie, młyn wiatrowy, warsztaty rzemieślnicze oraz prowadzili hodowlę owiec. W 1630 roku majętności ostromeckie nabył na własność szlachcic Jan Dorpowski herbu Leliwa. Efektem jego działań była m.in. budowa skromnego dworu szlacheckiego oraz dzierżawa olędrom (menonitom) terenów w dolinie zalewowej Wisły m.in. w Strzyżawie, Małej i Wielkiej Kępie, Rafie i Mozgowinie. Około 1680 roku doszło do zmiany właścicieli Ostromecka drogą zawarcia związku małżeńskiego podkomorzego płockiego Pawła Mostowskiego herbu Dołęga z Katarzyną Dorpowską herbu Leliwa. Ich jedyny syn Bogdan Teodor Mostowski herbu Dołęga (zm. 1756)Konfederat tamogrodzki, kasztelan sierpecki, raciąski, płocki. odziedziczył po matce Ostromecko, a po ojcu Mostowo i miasteczko Kuczbork w województwie płockim. Związany był małżeństwem z Ludwiką Kruszyńską kasztelanówną gdańską.
27 maja 1708 roku podczas trwającej wojny północnej dwór został doszczętnie spalony, a majątek splądrowany przez oddział dragonów szwedzkich z regimentu pułkownika Karola G. von Marschalcka. Odbudowany dwór Bogdana Teodora Mostowskiego przedstawiony jest na panoramie Ostromecka od strony Wisły wykonanej w latach 1738–1744 przez Georga Friedricha Steinera. Istniał tu wówczas murowany, parterowy dwór o ośmiu pokojach i trzech piwnicach, otoczony ogrodem włoskim, a we wsi folwark ze spichrzami, stajniami, owczarnią i zapleczem, stawy rybne, młyn wiatrowy i wodny, browar, gorzelnia, cegielnia oraz karczma. W tym czasie w skład majętności ostromeckiej wchodziły wsie folwarczne: Ostromecko, Izbica (ob. Nowy Dwór), Reptowo oraz wsie olęderskie: Wielka i Mała Kępa, Strzyżawa i Mozgowina.
W 1748 roku dobra ostromeckie i mazowieckie odziedziczył Paweł Michał Mostowski herbu Dołęga (1721–1781), wojewoda pomorski w latach 1758–1763, znany z ambicji i wystawnego życia. W karierze pomagała mu magnacka rodzina Czartoryskich oraz minister saski Henryk BrühlPaweł Michał Mostowski w 1758 roku dzięki protekcji otrzymał stanowisko wojewody pomorskiego oraz Order Orła Białego. Panujący od 1763 roku nowy król Stanisław August Poniatowski przeniósł go na stanowisko wojewody mazowieckiego. Za aktywne działania w opozycji antykrólewskiej oraz poparcie konfederacji barskiej w 1768 roku został wygnany z kraju.. W latach 50. XVIII w. w miejsce skromnej szlacheckiej rezydencji w Ostromecku wybudował pałac w stylu baroku drezdeńskiego, zwany obecnie Pałacem Starym. Za jego rządów miejscowość przeżywała jeden z najświetniejszych okresów w swej historii. Dzięki bliskim związkom z dworem królewskim uzyskał on 25 sierpnia 1750 roku od Augusta III Sasa przywilej lokacyjny na założenie w Ostromecku miasta, a w 1767 roku czynił starania o sprowadzenie do miejscowej parafii zakonu paulinów. Z powodu ówczesnej niesprzyjającej sytuacji społeczno-politycznej oba zamierzenia zakończyły się niepowodzeniem. Jednocześnie w wyniku rozrzutnego stylu życia Pawła Mostowskiego, majątek ostromecki został zadłużony i objęty sekwestrem.
Okres zaboru pruskiego Po I rozbiorze Polski w 1772 roku Ostromecko zostało wcielone do Królestwa Prus. Władze pruskie dobra ostromeckie wystawiły na licytację, a w 1776 roku przekazały arendarzowi Voigtowi w dzierżawę. W październiku 1794 roku w Pałacu Starym rezydował oddział polskiego wojska powstańczego (insurekcja kościuszkowska) pod wodzą gen. Michała Sokolnickiego, który został wysłany przez gen. Henryka Dąbrowskiego z Bydgoszczy na ziemię chełmińską. Na wieść o klęsce pod Maciejowicami, wojsko powstańcze pomaszerowało do Warszawy.
W tym okresie majątek ostromecki co kilka lat zmieniał właścicieli, będąc przedmiotem spekulacji gruntami. W 1780 roku nowym właścicielem został oficer pruski Freiherr Karl von Birkhan, od 1797 roku Karl Friedrch Goldbeck, zaś w 1804 roku zakupiła je bogata kupiecka rodzina Schönbornów z Grudziądza. Początkowo nowy właściciel Ostromecka i przyległych folwarków zarządzał nimi nadal mieszkając w Grudziądzu. W latach 1806–1808 pałac stary poddał remontowi, m.in. przebudował dach budynku. W październiku 1806 roku w pałacu starym gościła przez kilka dni pruska para królewska Fryderyk Wilhelm III i jego żona Ludwika, ratująca się ucieczką z Berlina do Prus Wschodnich przed wojskami Napoleona.
Na początku 1807 roku w Ostromecku pojawiły się wojska francuskie. Pruską administrację usunięto, a miejscowość znalazła się w departamencie bydgoskim Księstwa WarszawskiegoW latach 1807–1810 w Nowym Dworze koło Ostromecka zbudowano koszary dla szwadronu polskiej kawalerii Księstwa Warszawskiego. Później zaadaptowano je na mieszkania.. W czerwcu 1812 roku przez Wisłę koło Ostromecka przeprawiał się Napoleon Bonaparte podążając na wojnę do Rosji. Po kongresie wiedeńskim w 1815 roku Ostromecko i okolice wcielono do Królestwa Prus.
W tym czasie Jakub Marcin Schönborn prowadził ożywioną działalność gospodarczą i finansową, a w 1812 roku otrzymał szlachectwo od księcia warszawskiego Fryderyka Augusta. W okresie realizacji pruskiego ustawodawstwa uwłaszczeniowego (1823–1850), administracja Schönborna część ziemi przekazała chłopom na własność, a małorolnych zmuszała do pracy w folwarku i rodzącym się przemyśle dworskim. Ogółem na terenie klucza ostromeckiego w I połowie XIX w. znajdowało się około 20 jednostek gospodarczych. W 1832 roku Jakub Martin Schönborn zlecił budowę nowej rezydencji tzw. Pałacu Nowego, na podstawie projektu wykonanego w berlińskiej pracowni architektonicznej Karla Friedricha Schinkla. Jednocześnie przystąpił on do urządzenia parku krajobrazowego w stylu angielskim zaprojektowanego przez pruskiego ogrodnika królewskiego Petera Josepha Lennégo. Nowy pałac stanął na miejscu nieukończonego budynku ratusza miejskiego, który w 1760 zaczął wznosić Paweł Michał Mostowski.
W 1840 roku spadkobiercą majątku został Gottlieb Marcin Vertraugott von Schönborn (1826–1874), który w 1844 roku przekształcił dobra ostromeckie we własność rodzinną, których jedynym spadkobiercą mógł być najstarszy syn właściciela. Poświęcił się on całkowicie ziemiaństwu, inwestując w produkcję rolną i przetwórczą, budownictwo i zalesianie gruntów. Kontynuował również budowę rodowej rezydencji. Projektantem był Edward Toetz z Berlina, pracami budowlanymi kierował Artur Goebel, stolarkę wykonał cieśla z Dolnej Grupy Kauffmann, a oprawę plastyczną malarz Arndt. W sąsiedztwie Pałacu Nowego, w latach 1858–1861, m.in. z kapitałów Schönborna zbudowano kościół ewangelicki pw. św. Pawła (rozebrany w 1957 roku), a w latach 1853–1856 drogę ze Strzyżawy do Dąbrowy Chełmińskiej. Przy tej okazji właściciel Ostromecka zmienił przebieg tej drogi tak, aby pałac był widoczny z daleka.
W 1873 roku nastąpiło połączenie rodów Schonbornów i Avenslebenów w Ostromecku poprzez małżeństwo jedynej sukcesorki Marty Matyldy Marii Schönborn (1854–1915) z , pochodzącym z Saksonii (ich herby von: Avensleben (L) i Schönborn (P) znajdują się we frontonie od strony ogrodu włoskiego). Albrecht von Alvensleben był członkiem Zakonu Rycerzy Joannitów, kultywującego tradycje krzyżackie i jednym z jego przewodniczących. Po śmierci swego ojca w 1879 roku objął nieruchomości w saksońskim Erxleben, ale wynajął je, gdyż poświęcił się całkowicie rozbudowie swych posiadłości na Ziemi Chełmińskiej (m.in. Ostromecko, Głuchowo, Cichoradz). Po śmierci żony w 1915 roku oddał majątek ostromecki we władanie swemu najstarszemu synowi Joachimowi Martinowi i wyjechał do Erxleben w Saksonii-Anhalt. W 1905 roku zarządził katalogowanie i reorganizację bibliotek rodzinnych, dla których zbudował własne skrzydło biblioteki w zamku Erxleben II. Zmarł 16 stycznia 1928 roku w Krampfer i został pochowany w krypcie kaplicy Erxleben.. Posag wniesiony przez Marię stanowiła ordynacja Ostromecka, m.in. 2906 ha gruntów (w tym 1771 ha lasów), gorzelnia, młyny, cegielnia. Od 1880 roku Alvensleben figurował oficjalnie jako pan majoratu ostromeckiego, a w 1888 roku otrzymał od cesarza niemieckiego Fryderyka III tytuł hrabiego von Alvensleben-Schönborn, związanego z majątkiem Ostromecko. Albrecht von Alvensleben w 1891 roku dokonał rozbudowy Pałacu Nowego o eklektyczny pałacyk myśliwski, przebudował Pałac Stary oraz upiększył park pałacowy wyposażając go w szpalery drzew, aleje i pergole. W latach 1878–1887 w przypałacowym parku wybudował neoromańskie mauzoleum grobowe, w którym złożono doczesne szczątki dziesięciu członków rodziny Schönbornów i Avenslebenów. W 1894 roku w dniu otwarcia mostu fordońskiego przez Wisłę w rezydencji gościł cesarz niemiecki Wilhelm II Hohenzollern.
Pod koniec XIX w. majątek ostromecki zaliczał się do największych w powiecie chełmińskim. Obejmował obszar 3 tys. hektarów, na których działało siedem folwarków, tartak, gorzelnia, cegielnia oraz wytwórnia wód mineralnych, od imienia Marty Matyldy Marii Schönborn zwane źródłem Marii (niem. Marien-Quelle). W majoracie ostromeckim intensyfikowano produkcję, stosowano nowe metody gospodarowania oraz wprowadzano mechanizację prac polowych. W 1890 roku Albrecht von Alvensleben uzyskał zgodę władz pruskich na odziedziczenie majoratu przez swoją żonę Martę von Alvensleben z domu Schönborn, a w 1904 roku otrzymał dziedzicznie miejsce w Izbie Panów parlamentu pruskiego i tytuł doradcy cesarskiego w stulecie przejęcia dóbr ostromeckich z rąk polskich.
Hrabia Albrecht i jego małżonka Marta mieli siedmioro dzieci: córkę Frederike (1874–1926) – zamężną z Aleksandrem Bonawenturą von Schickfus; syna Joachima Martina (Jomara, 1877–1967) – jako spadkobierca matki przejął Ostromecko i był sukcesorem rodu Alvenslebenow-Schönbornow, a w wieku 15 lat służył już w wojsku w Poczdamie jako kadet; Albrechta Udo Wilhelma (ur. 1879) – prawnika i ekonomistę, który od 1928 roku samodzielnie gospodarował w saksońskich dobrach Avenslebenów w Elxleben; Marię Martę (ur. 1881) – zamężną z ziemianinem Ottokarem von Möllendorffem w Saksonii; Gebharda Johanna (ur. 1884) – żonatego z Ruth, hrabiną von Kalnein, właściciela majątku Głuchowo na Ziemi Chełmińskiej; w czasie II wojny światowej był dowódcą Selbstschutzu w Chełmży, który dokonywał masowych mordów na Polakach Elisabeth Helene Matylde (ur. 1889) – zamężną z ziemianinem Burhardem von Veltheim, Ludolf Busso (ur. 1891) – otrzymał dobra w Cichoradzu na Ziemi Chełmińskiej; II wojnę światową spędził w Szwajcarii, uchodząc za przeciwnika Adolfa Hitlera.