thumb|210px|Hakyō Kakizaki (1764–1826), Portret wodza Ininkari, 1790 r. thumb|210px|Hakyō Kakizaki, Portret wodza Tsukinoe, 1790 r.
thumb|500px|Iyomante – uwolnienie ducha niedźwiedzia (rys. z 1870 r.) Kosmogonia Ajnów – mity ludu Ajnów o powstaniu świata.
Wstęp Mitologia Ajnów wykazuje pewne podobieństwa do mitologii Japończyków. Natomiast kultura i język różnią się. Ze względu m.in. na niewielką ilość materiałów źródłowych (Ajnowie nie posiadali własnego pisma) wszelkie porównania, nazewnictwo, transkrypcja, analizy i opinie bardzo się różnią w zależności od badacza i czasu prowadzonych prac. Z tego powodu należy się liczyć z wieloma wersjami i podchodzić do nich z dystansem. Ponadto dopiero w 2008 roku – po wiekach dyskryminacji i zmuszania ich do życia w nędzy – władze Japonii uznały Ajnów za ludność autochtoniczną archipelagu: „Rząd uznaje, że Ainu to rdzenni mieszkańcy, którzy mają swój język, religię i kulturę”.
Ajnowie zamieszkiwali w dalekiej przeszłości Wyspy Kurylskie, Kamczatkę, południowy Sachalin, Hokkaido (Hokkaidō) i północną część Honsiu (Honshū). Wypierani przez wieki od południa przez Japończyków mieszkają obecnie głównie na wyspie Hokkaido.
Mitologia Stworzenie świata Ajnoski mit o stworzeniu świata opiera się na motywie wydobycia Ziemi z wody. Ajnowie uważają bowiem, że na początku, nim powstał znany obecnie świat, istniała mieszanina wody, błota i przyrody nieożywionej. W wielu niebach ponad naszym światem i wielu światach poniżej naszego zamieszkiwały bóstwa, demony i zwierzęta. W najwyższym niebie przebywał bóg-stwórca Kamui (słowo wieloznaczne). Jego siedziba była chroniona potężnym murem i żelazną bramą. Kamui zdecydował się zbudować świat na grzbiecie wielkiej ryby (w niektórych wersjach pojawia się nazwa „ogromnego pstrąga”). Wysłał w tym celu małego ptaka, pliszkę, aby uczyniła Ziemię zdatną do zamieszkania. Bóg ten jest określany jako Pase kamuj (Pase-kamui lub Pase-Kamui, prawdziwy bóg).
Skrzydlaty posłaniec dotarł do powierzchni wód i błota. Uderzał w nią swymi skrzydłami i miotał się w oszołomieniu, dzięki czemu zdołał osuszyć niektóre miejsca. Tak powstały wyspy, na których zamieszkał lud Ajnów (ajnu / ainu oznacza w ich języku człowieka). Mit ten jest jedną z historii tłumaczących powstanie Ziemi jej wydobyciem z bezmiaru wód, co należy do częstych motywów w kosmogoniach. Mity te interpretuje się jako wysłanie przez stworzyciela swego ducha / słowa / myśli w postaci zwierzęcej do nieskrystalizowanego jeszcze pierwiastka kobiecego.
Kult niedźwiedzia Według niektórych mitycznych wersji samych Ajnów, ich mocna budowa ciała i obfite owłosienie wskazują, iż pochodzą oni od boga-niedźwiedzia, a słowo kamui, oprócz wielu innych znaczeń, oznacza także niedźwiedzia. Kult tego zwierzęcia trwa do dziś, co wiąże się z licznymi nieporozumieniami. Uważa się bowiem, że skoro jest on zabijany ceremonialnie w czasie obrzędu wysłania duchów (iyomante lub iyomande), to jest to ofiara dla boga. W rzeczywistości Ajnowie wierzą, że niedźwiedź jest przebranym duchem boga, który przychodzi do ludzi z darami jedzenia i futra. Śmierć niedźwiedzia uwalnia jego ducha, umożliwiając mu powrót do ziemi boga.
Prawdopodobnie pod wpływem mitów japońskich o niebiańskich bogach Izanami i Izanagi powstał mit o parze Okikurumi (Ainu rakkuru, Ainu-rak-guru) i jego żonie Turesz (Okikurumi-turesh-machi), która mieszkała na szczycie góry. Mieli oni syna o imieniu Aionia, który był pierwszym ajnu / ainu. To on nauczył ludzi, jak żyć właściwie i przetrwać na świecie.
Zobacz też Kamui Ainu Rakkuru Iyomante (iyomande, iomante) Inau Ikupasuj (iku-pasuy, ikupasui) Kotan Aiojna i Tureszmat Emishi
Przypisy
Bibliografia
(obszerne, stosunkowo nowe opracowanie nt. Ajnów)
Linki zewnętrzne Shiraoi Ainu Museum (Porotokotan)
Bronisław Piłsudski Kosmogonia Ajnów (film animowany) The Untold Story of Japan’s First People, 25 Oct 2017 Center for Ainu & Indigenous Studies (CAIS), Hokkaido University The Foundation for Research and Promotion of Ainu Culture (FRPAC) Raport dot. Ajnów opr. przez World Directory of Minorities and Indigenous Peoples
Ajnowie Kategoria:Ajnowie