mały|Wieża do obserwacji ptaków (jezioro Lipno)
Monitoring Ptaków Polski – program mający na celu dostarczenie informacji na temat stanu populacji wybranych gatunków ptaków występujących w Polsce, który prowadzony jest w ramach państwowego monitoringu środowiska. Monitoring pozwala również na ocenę aktualnego stanu występowania populacji ptaków i określenie tendencji kierunkowych ich zmian w określonym czasie.
Koordynatorem programu Monitoringu Ptaków Polski jest Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.
Program obejmuje około 170 gatunków ptaków lęgowych, 24 gatunki ptaków zimujących oraz 3 gatunki ptaków wędrownych.
Obszary objęte monitoringiem W Polsce obszary objęte monitoringiem ptaków stanowią około 20% powierzchni kraju. Program w szczególności uwzględnia obszary chronione Natura 2000.
Podprogramy Monitoringu Ptaków Program podzielony jest na szereg podprogramów w zależności od gatunków ptaków. Każdy z nich dostosowany jest do warunków monitorowania określonej grupy.
W 2017 roku Program Monitoringu Ptaków Polskich obejmował 14 podprogramów:
Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych (MPPL) – koordynowany przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków. Obejmuje 110 najbardziej powszechnych gatunków ptaków w Polsce. W ramach niniejszego programu oceniana jest liczebność gatunków oraz wskaźnik rozpowszechnienia gatunku. Monitoring Flagowych Gatunków Ptaków (MFGP) – koordynowany przez Stację Ornitologiczną MIZ PAN. Obejmuje monitoring 12 gatunków ptaków, tj.: łabędź niemy Cygnus olor perkoz rdzawoszyi Podiceps grisegena zausznik Podiceps nigricollis bąk Botaurus stellaris czapla siwa Ardea cinerea bocian biały Ciconia ciconia błotniak stawowy Circus aeruginosus żuraw Grus grus śmieszka Larus ridibundus rybitwa rzeczna Sterna hirundo rybitwa czarna Chlidonias niger gawron Corvus frugilegus W ramach programu prowadzona jest ocena wskaźnika liczebności gatunku rozpowszechnienia gatunku oraz w przypadku Bociana białego i Łabędzia niemego efektów rozrodu.
Monitoring Ptaków Mokradeł (MPM) – koordynowany przez Stację Ornitologiczną MIZ PAN. Program obejmuje monitoringiem wszystkie notowane gatunki ptaków występujące w Polsce. W ramach monitoringu prowadzona jest ocena wskaźnika liczebności gatunku oraz rozpowszechnienia gatunku.
Monitoring Ptaków Drapieżnych (MPD) – koordynowany przez Komitet Ochrony Orłów. Obejmuje monitoringiem 11 gatunków ptaków drapieżnych, oraz 1 gatunek ptaka brodzącego, tj.: trzmielojad Pernis apivorus kania ruda Milvus milvus kania czarna Milvus migrans bielik Haliaeetus albicilla jastrząb Astur gentilis myszołów Buteo buteo błotniak stawowy Circus aeruginosus błotniak łąkowy Circus pygargus orlik krzykliwy Aquila pomarina pustułka Falco tinnunculus kobuz Falco subbuteos bocian czarny Ciconia nigra W ramach programu prowadzona jest ocena wskaźnika liczebności gatunku oraz rozpowszechnienia gatunku oraz w przypadku bielika i orlika krzykliwego wskaźnika efektów rozrodu.
Monitoring Lęgowych Sów Leśnych (MLSL) – koordynowany przez Stowarzyszenie Ochrony Sów. Obejmuje monitoringiem 6 gatunków sów leśnych, tj.: puszczyk Strix aluco puszczyk uralski Strix uralensis uszatka Asio otus włochatka Aegolius funereus sóweczka Glaucidium passerinum puchacz Bubo bubo W ramach programu prowadzona jest ocena wskaźnika liczebności gatunku oraz rozpowszechnienia gatunku.
Monitoring Lęgowych Ptaków Morskich (MLPM) – koordynowany przez Komitet Ochrony Orłów oraz Towarzystwo Polskiej Ochrony Ptaków. Obejmuje swoim monitoringiem 3 gatunki ptaków, tj.: bielik Haliaeetus albicilla kormoran Phalacrocorax carbo rybitwa czubata Thalasseus sandvicensis W ramach programu prowadzona jest ewidencja liczebności populacji lęgowej gatunku, jego rozmieszczenia oraz w przypadku bielika – jego produktywność.
Monitoring Zimujących Ptaków Wodnych i Wód Przejściowych (MZPW, MZPWP) – koordynowany przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków. Obejmuje monitoringiem 14 gatunków ptaków, tj.: perkoz dwuczuby Podiceps cristatus kormoran Phalacrocorax carbo czapla siwa Ardea cinerea łabędź niemy Cygnus olor łabędź krzykliwy Cygnus cygnus krzyżówka Anas platyrhynchos głowienka Aythya ferina czernica Aythya fuligula ogorzałka Aythya marila gągoł Bucephala clangula bielaczek Mergus albellus szlachar Mergus serrator nurogęś Mergus merganser łyska Fulica atra W ramach programu prowadzony jest spis liczebności gatunku oraz wskaźnika rozpowszechnienia gatunku. mały|Obserwacje ptaków zimujących w parku miejskim w ramach akcji koordynowanej przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków
Monitoring Zimujących Ptaków Morskich (MZPM) – koordynowany przez Ogólnopolskie Centrum Ochrony Ptaków. Obejmuje w ramach monitoringu prowadzona jest obserwacja 8 gatunków ptaków, tj.: nur rdzawoszyi Gavia stellata nur czarnoszyi Gavia arctica lodówka Clangula hyemalis markaczka Melanitta nigra uhla Melanitta fusca nurzyk Cepphus grylle alka Alca torda nurnik Uria aalge W ramach programu wyznaczany jest wskaźnik liczebności gatunku oraz wskaźnik rozpowszechnienia się gatunku.
Monitoring Noclegowisk Gęsi (MNG) – koordynowany przez PTOP Salamandra. Prowadzony na 99 stanowiskach stanowiących największe noclegowiska gęsi w Polsce. Obejmuje swoim zakresem obserwacje 2 gatunków gęsi, tj.: gęś zbożowa Anser fabalis gęś białoczelna Anser albifrons W ramach programu wyznaczany jest wskaźnik liczebności gatunku oraz wskaźnik rozpowszechnienia się gatunku . Monitoring Noclegowisk Żurawi (MNZ) – koordynowany przez Stację Ornitologiczną MIZ PAN. Monitoring obejmuje obserwację żurawia Grus grus i prowadzony jest na 90 największych w Polsce noclegowiskach żurawi. W ramach programu wyznaczany jest wskaźnik liczebności gatunku oraz wskaźnik rozpowszechnienia się gatunku.
Monitoring Rzadkich Dzięciołów (MRD) – koordynowany przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków. W ramach programu prowadzona jest obserwacja 2 gatunków dzięcioła, tj.: dzięcioł trójpalczasty Picoides tridactylus dzięcioł białogrzbiety Dendrocopos leucotos W ramach programu wyznaczany jest wskaźnik liczebności gatunku oraz wskaźnik rozpowszechnienia się gatunku.
Monitoring Gatunków Rzadkich 1 (rybołów, orzeł przedni, orlik grubodzioby) – koordynowany przez Komitet Ochrony Orłów, a w jego ramach prowadzona jest obserwacja 3 gatunków ptaków, tj.: rybołów Pandion haliaeetus orzeł przedni Aquila chrysaetos orlik grubodzioby Aquila clanga W ramach programu prowadzona jest ewidencja krajowej populacji gatunku oraz jego rozmieszczenia.
Monitoring Gatunków Rzadkich 2 (łabędź krzykliwy, podgorzałka, biegus zmienny, mewa czarnogłowa), koordynowany przez Stację Ornitologiczną MIZ PAN. W ramach programu realizowana jest ewidencja krajowej populacji gatunku i jego rozmieszczenia. Program obejmuje monitoringiem 4 gatunki ptaków, tj.: łabędź krzykliwy Cygnus cygnus podgorzałka Aythya nyroca biegus zmienny Calidris alpina schinzii mewa czarnogłowa Larus melanocephalus Monitoring Gatunków Rzadkich 3 (kraska, dubelt, wodniczka, ślepowron), koordynowany przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków. Monitoring obejmuje 4 gatunki ptaków, tj.: kraska Coracias garrulus dubelt Gallinago media ślepowron Nycticorax nycticorax wodniczka Acrocephalus paludicola W ramach programu realizowana jest ocena liczebności krajowej populacji oraz wskaźnik liczebności, a także rozmieszczenie gatunku oraz wskaźnik jego rozpowszechnienia.
Wyniki Oceniane parametry Parametrami opisującymi liczebność populacji są: Wskaźnik liczebności populacji – wyrażany poprzez względną liczebności populacji lęgowej w danym roku odniesionej do liczebności w roku bazowym.
Liczebność populacji – stanowi liczebność populacji lęgowej występującą w kraju lub liczebność osobników w przypadku ptaków migrujących i zimujących. Parametrami opisującymi zmiany rozmieszczenia populacji są: Areał – obszar obejmujący krajowy zasięg lęgowy, oceniany w skali kwadratów 10 km x 10 km. Rozpowszechnienie – stosunek liczby powierzchni, na których stwierdzono występowanie danego gatunku ptaków do liczby powierzchni, na których ptaki zostały policzone w danym roku. Parametrami opisującymi efekt rozrodu są: Wskaźnik produktywności (dotyczy wszystkich par ptaków o znanym lęgu) – średnia liczba piskląt w lęgu, które udało się wyprowadzić. Wskaźnik produktywności (dotyczy par ptaków z udanym lęgiem) – średnia liczba piskląt wyprowadzonych w lęgu, wyliczana dla par, w przypadku których do wieku lotności przeżyło przynajmniej jedno pisklę.
Wyniki monitoringu są publikowane m.in. w Biuletynie Monitoringu Przyrody. Trendy Na podstawie prowadzonych programów Monitoringu, możliwe jest obliczenie istotnych zmian trendów liczebności ptaków w Polsce. Inspekcja Ochrony Środowiska gromadzi dane dotyczące parametrów opisujących liczebność rozmieszczenie oraz rozród poszczególnych gatunków ptaków występujących na terenie kraju.
Z przeprowadzonej analizy poszczególnych programów monitoringu wynika, że dla większości gatunków ptaków drapieżnych obserwuje się tendencję wzrostową ich liczebności. Tendencja spadkowa występuje w przypadku populacji błotniaka łąkowego. Dla pozostałych gatunków ptaków drapieżnych indeks liczebności utrzymuje się na stałym poziomie.
Z programu Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych (MPPL) realizowanego od roku 2000 wynika natomiast, że w obserwowanym okresie, czyli do 2017, 29 ze 110 gatunków nie wykazało zmian liczebności populacji, 50 gatunków charakteryzowała tendencja wzrostowa, a w przypadku 31 gatunków odnotowano spadek liczebności populacji.
W przypadku programu Monitoringu Flagowych Gatunków Ptaków (MFGP) zaobserwowano spadek liczebności gawrona oraz perkoza rdzawoszyjego, natomiast wzrosła liczebność żurawia i rybitwy rzecznej.
Obserwacja przeprowadzona poprzez Monitoring Lęgowy Sów Leśnych (MLSL) wykazała, że podczas 8-letnich obserwacji liczebność populacji badanych gatunków utrzymuje się na stałym poziomie.
W 2017 r. na podstawie prowadzonego Monitoringu Lęgowych Ptaków Morskich (MLPM) zaobserwowano spadek liczebności par kormorana o 1% w stosunku do roku 2016. Odnotowano także spadek produktywności bielika. Sukces lęgowy jaki odnotowano w roku 2017 wyniósł 37,3%, co stanowi wartość prawie o połowę niższą od średniej odnotowanej poprzez wieloletnią obserwację populacji bielika.
Przypisy
Kategoria:Monitoring środowiska Kategoria:Ornitologia Kategoria:Biogeografia Polski