Fregata średnia (Fregata minor) – gatunek dużego ptaka z rodziny fregat (Fregatidae). Występuje na wyspach, zarówno Pacyfiku, Atlantyku, jak i Oceanu Indyjskiego. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny wyróżnia 5 podgatunków. BirdLife International szacuje łączny zasięg występowania na 126 mln km². Fregaty średnie są ptakami morskimi – gniazdują kolonijnie na niewielkich wyspach, głównie Indo-Pacyfiku, zaś poza sezonem lęgowym wędrują do 7 tys. km od kolonii. Zasięg obejmuje 50°. Ptaki te żywią się głównie rybami (szczególnie z rodziny ptaszorowatych), które łowią samodzielnie lub odbierają innym ptakom na drodze kleptopasożytnictwa.
Okres składania jaj różni się w zależności od regionu. Fregaty średnie lęgi wyprowadzają nawet raz na kilka lat. Samce popisują się głównie poprzez nadymanie czerwonego worka gardłowego. Gniazdo stanowi luźna platforma z gałęzi, zniesienie liczy jedno jajo. Obydwa ptaki z pary wysiadują je na zmianę przez blisko 55 dni. Młode uzyskuje zdolność lotu w wieku blisko 6 miesięcy. Jedna z zaobrączkowanych fregat średnich przeżyła 37 lat.
Taksonomia Po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego gatunek opisał Johann Friedrich Gmelin w 1789 w 13. edycji Systema Naturae. Nadał mu nazwę Pelecanus minor. Holotyp pochodził z Wyspy Bożego Narodzenia – Gmelin nie podał miejsca typowego, jednak Rothschild (1915) ustalił, że było to gdzieś na wschodnim Oceanie Indyjskim, zaś Lowe (1924) zawęził to do Wyspy Bożego Narodzenia. Wcześniejsze błędne ustalenia wskazywały na Karaiby, dokładniej Jamajkę. Obecnie (2025) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) umieszcza gatunek w rodzaju Fregata. Ze względu na zasady panujące w taksonomii zachował się epitet gatunkowi minor (łac. „mniejszy”), który nie współgra jednak z angielską nazwą zwyczajową – Great frigatebird („wielka fregata”).
IOC wymienia 5 podgatunków. Jeden z nich, F. m. palmerstoni, został opisany w 1789 przez Gmelina jako odrębny gatunek na podstawie holotypu z atolu Palmerston (Wyspy Cooka). Trzy pozostałe, F. m. aldabrensis (siedlisko typowe: Aldabra), F. m. ridgwayi (holotyp pochodził z Wolf lub Culpepper Island) i F. m. nicolli (siedlisko typowe: Ilha Trindade), opisał Gregory Macalister Mathews w 1914. Różnice między przedstawicielami poszczególnych podgatunków są słabo zaznaczone. Proponowany podgatunek F. m. peninsulae został uznany za synonim F. m. palmerstoni. Mathews opisał jako podgatunek fregaty średniej fregatę wielką (F. magnificens), obecnie uznawaną za odrębny gatunek. Mathews znany był z częstego rozdzielania różnych taksonów i być może podgatunki te nie są warte wyróżniania.
W Ulupau Head (Oʻahu) odnaleziono pochodzące od fregaty średniej proksymalną część kości ramiennej i paliczek ze skrzydła, datowane na okres Illinoian (środkowy plejstocen). Osobniki z pięciu kolonii z Galapagos były przedmiotem badań genetycznych, uwzględniono w nich również inne występujące tam ptaki – głuptaki galapagoskie (Sula granti). Na podstawie badania trzech genów mitochondrialnych utworzono sieć filogenetyczną haplotypów. Badana populacja nie przedstawiała żadnej lub przedstawiała nikłą strukturę genetyczną – inaczej niż u uwzględnionego podczas prac głuptaka. Wyliczono średnią heterozygotyczność dla populacji fregat – 65%, wyższą niż u badanych głuptaków (58%); sprzyja temu wskaźnik migracyjności fregat. Nie są to wyniki znacząco inne od tych, które uzyskano dla innych galapagoskich ptaków.
Morfologia Długość ciała wynosi 82–105 cm; masa ciała samców 1000–1450 g, samic 1215–1640 g; rozpiętość skrzydeł 180–230 cm. Występuje wyraźny dymorfizm płciowy w upierzeniu. Przedstawiciele poszczególnych podgatunków różnią się znacznie rozmiarami, dodatkowo u samic w kolorze dzioba i obrączki ocznej. Szczegółowe informacje zamieszczono w sekcji „Podgatunki”.
Samce osiągają dorosłe upierzenie w wieku 10–11 lat, jednak niektóre aż do 13 r.ż. zachowują nieco białych piór na piersi. Upierzenie dorosłego samca jest całkowicie czarne, połyskliwe, z zielonkawą lub fioletowawą opalizacją, szczególnie na karku, w górnej części grzbietu i na barkówkach. Brązowy pasek skrzydłowy niekoniecznie widoczny; to cecha zmienna. Dziób ciemny, od niebieskoszarego po czarniawy, z jaśniejszymi paskami. Tęczówka brązowa, obrączka oczna czarniawa. Stopy matoworóżowe. Samce fregaty średniej mogą być w terenie niezwykle trudne do odróżnienia od samców fregaty wielkiej lub fregaty orlej (Fregata aquila) ze względu na schowane czarniawe stopy.
thumb|left|Kilka dni po uformowaniu się par nadęty worek na gardle kurczy się i cofa w kierunku gardła
U samców fregat średnich występuje także szkarłatny worek gardłowy. Worek ten zmienia swą postać, zależnie od sezonu. W okresie lęgowym, gdy trwają jeszcze toki, nienadęty worek gardłowy zwisa swobodnie. Kilka dni po uformowaniu się par zaczyna kurczyć się i cofać w kierunku gardła, zmienia również kolor na bliższy pomarańczowemu. Za intensywnie czerwoną barwę worka gardłowego samca w sezonie lęgowym odpowiada głównie karotenoid astaksantyna. W osoczu wyodrębniono również dwa inne karotenoidy – tunaksantynę i zeaksantynę. Te dwa ostatnie osiągają podobne stężenie w osoczu u samic, w przeciwieństwie do astaksantyny, której wyraźnie więcej jest u samców.
U dorosłych samic głowa oraz tył szyi są czarne, kontrastują z szarą brodą i gardłem oraz czarnym paskiem biegnącym pod okiem oraz po bokach szyi. Wierzch ciała czarny, wyróżnia się jedynie płowy pasek skrzydłowy, często bardzo rzucający się w oczy. Górna część piersi, boki ciała i brzuch białe. Brzuch, okolice kloaki oraz sterówki czarne. Dziób może być szaroniebieski lub różowy, obrączka oczna różowa, niebieska lub liliowa. Tęczówka brązowa. Nogi różowawe. Samice osiągają szatę dorosłą w wieku 8–9 lat. U osobników młodocianych głowa, gardło oraz szyja mają barwę rdzawobrązową, miejscami z jaśniejszymi piórami. Wierzch ciała czarny, występuje jasny pasek skrzydłowy. Pierś czarna w górnej części, biała w niższej. Okolice kloaki czarne. Obrączka oczna brązowa, podobnie jak i tęczówka. Dziób jasnoszary z fioletowawym nalotem, jasno okalany, a niekiedy z ciemniejszą końcówką. Nogi ciemne, o nieokreślonej barwie.
Wymiary szczegółowe podane w milimetrach przedstawia poniższa tabela. W przypadku długości skrzydeł ptaków z Wyspy Bożego Narodzenia wpisano dwie wartości średnie, pochodzące od dwóch różnych autorów. Dokładne informacje na temat pochodzenia danych znajdują się w cytowanych artykułach. +Zakres:SamceSamiceŚrednia:Lok.SamceSamiceDługość ciała710–805740–780Długośćskrzydła1563, 565587, 5872608610Długość głowy147–160168–18035826074582607Długość ogona375–460395–430Długośćdzioba1961132104117Powyżej: informacja nt. liczby zbadanych okazów i lokalizacji: brak3102116Z prawej, lok.: 1. Wyspa Bożego Narodzenia 2. Aldabra 3. Wyspy Kokosowe 4. Wyspy Morza Koralowego4102116
Zasięg występowania, ekologia i zachowanie BirdLife International szacuje łączny zasięg na 126 mln km². Fregaty średnie zamieszkują wyspy, głównie w obrębie Indo-Pacyfiku. Na Oceanie Atlantyckim występuje jedynie populacja z Trindade i Martim Vaz. Zasięg pokrywa się w większości z zasięgiem fregaty małej (Fregata ariel). Na Atlantyku obejmuje on pas o rozciągłości południkowej bliskiej 5600 km, od Hawajów po Pitcairn. Na hawajskiej wysepce Nihoa (Moku Manu) pierwszy lęg odnotowano w 1970; wcześniej donoszono jedynie o odpoczywających tam ptakach. Liczna populacja występuje na Wyspie Bożego Narodzenia, jednak najważniejsze kolonie znajdują się na wyspach Feniks oraz French Frigate Shoals. Na wschodnim Pacyfiku występują na Galapagos (wraz z fregatami wielkimi, F. magnificens; nie występują tam fregaty małe). 2–3 tys. gniazd stwierdzono na Tower Island. Odnotowano te ptaki także i na Malpelo, gdzie występują cały rok, jednak nie wiadomo, czy gniazdują. W Revillagigedo lęgi wyprowadzają na Wyspie Kokosowej oraz Isla San Benedicto. Na Marianach po raz pierwszy odnotowano te ptaki w 1995. Populacja jest niewielka, występują tylko dwie kolonie (2009). Spośród wysp Morza Koralowego fregaty średnie lęgną się na wyspach Wielkiej Rafy Koralowej. Na Oceanie Indyjskim zasięg rozciąga się od równoleżnika 5°N (Malediwy) po równoleżnik 15°33’S (Adele Island) – w pasie o szerokości bliskiej 1200 km.
Szczegóły dotyczące zasięgu w zależności od podgatunku przedstawiono w sekcji „Podgatunki”.
Morska część zasięgu jest słabo poznana. Odnotowywano te ptaki na tropikalnych wodach o temperaturze powyżej 22 °C i zmiennym zasoleniu. Poza sezonem lęgowym ptaki mają szeroki zasięg występowania. Ptaki oznakowane we French Frigate Shoals (jeden z atoli Hawajów) obserwowano do 7000 km dalej. Badania z wykorzystaniem telemetrii wykazały, że po sezonie lęgowym fregaty średnie z Oceanu Indyjskiego podróżowały do 4400 km od swej kolonii. Wędrówki w okresie lęgowym pozostają słabo poznane. Zbadano kilka samców z Kanału Mozambickiego – te zajmujące się już pisklętami oddalały się podczas żerowania najwyżej 150 km od kolonii, zaś wysiadujące do 600 km. Ptaki pochodzące z Aldabry (Ocean Indyjski) odbywały dłuższe wyprawy niż te z Kanału Mozambickiego; prawdopodobnie przyczyna leży w różnicach oceanograficznych zależnych od regionu. thumb|Poza sezonem lęgowym fregaty średnie odbywają długie morskie wędrówki. Oznakowane ptaki obserwowano nawet 7000 kilometrów od miejsca wypuszczenia Fregaty średnie regularnie pojawiają się na Sri Lance w lecie, widywano je również u wybrzeża Indii i na Lakszadiwach. 3 czerwca 2013 żywego ptaka złapano w Manglutan na wyspie Andaman Południowy. Następnego dnia umarł, został przekazany do zbiorów Zoological Survey of India w Port Blair. Było to pierwsze stwierdzenie z Andamanów i Nikobarów. W 1985 włączono fregatę średnią na listę ptaków Somalii – od 1978 do 1981 obserwowano u wybrzeża tego kraju 8 osobników, o czym wspomniano w artykule o nowościach na liście.
Fregaty średnie żyją w koloniach. Na niewielkiej wysepce może żyć ponad 1000 par tych ptaków. Występują od poziomu morza po około 150 m n.p.m. na Wyspie Bożego Narodzenia. Często współwystępują z głuptakami czerwononogimi (Sula sula). Fregaty średnie wydają z siebie różnorodne dźwięki, szczególnie w koloniach; przeważnie jednak milczą. Ptaki podchodzące zbyt blisko odganiają kłapaniem dzioba i piskiem. Są w stanie wytworzyć mało różnorodne dźwięki mechaniczne, ponadto odzywają się szczebiotem i pulsującymi odgłosami.
Pożywienie