thumb|Thomandersia anachoreta Thomandersiaceae – monotypowa rodzina z rzędu jasnotowców (Lamiales). Należy do niej jeden rodzaj – Thomandersia, w obrębie którego wyróżnia się 6 gatunków. Wszyscy przedstawiciele występują w zachodniej części Afryki Równikowej – od południowej Liberii po Republikę Środkowoafrykańską i Kongo. Thomandersia laurifolia, a prawdopodobnie także pozostałe gatunki, wykorzystywane są w celach leczniczych przez ludzi i goryle. Gorzkie liście tych roślin spożywane są w celu pozbycia się pasożytów. Nazwa rodzaju upamiętnia szkockiego lekarza i botanika z XIX wieku – Thomasa Andersona, który pierwszy opisał ten rodzaj (jako Scytanthus, która to nazwa jako homonim innego rodzaju z rodziny toinowatych musiała zostać odrzucona).
Morfologia Pokrój Wiecznie zielone krzewy, niewielkie drzewa, rzadko pnącza. Liście Naprzeciwległe, pojedyncze, bez przylistków. Liście mają zróżnicowane rozmiary (występuje anizofilia). Ogonki liściowe są zgrubiałe u nasady i przy nasadzie blaszki. Blaszki liściowe są pierzasto żyłkowane, całobrzegie, piłkowane lub klapowane. Nierzadko obecne są na nich pozakwiatowe miodniki. Kwiaty Zebrane są w przypominających grona wierzchotkach wyrastających na szczytach pędów lub w kątach liści. Kwiaty są grzbieciste i obupłciowe. Na pięciu działkach kielicha znajdują się od zewnątrz miodniki osiągające do 3 mm średnicy i otoczone zgrubieniem. Korona jest dwuwargowa i powstaje w wyniku zrośnięcia dwóch płatków w wargę górną i trzech w dolną. Cztery pręciki (z czego dwa dłuższe od pozostałych) oraz jeden prątniczek (staminodium) są ułożone pomiędzy płatkami korony. Pomiędzy nitkami pręcików, przyrośniętymi do rurki korony, znajdują się miodniki. Zalążnia jest górna, i powstaje z dwóch owocolistków tworzących osobne komory oddzielone przewężeniem. Pojedyncza szyjka słupka zakończona jest cylindrycznym lub rozwidlonym znamieniem. Owoce Drewniejące, dwukomorowe i niepękające torebki wsparte trwałym i powiększającym się w czasie owocowania kielichem. Nasiona z dużym znaczkiem (hilum), połączone są z łożyskiem za pomocą spłaszczonego i haczykowato wydłużonego sznureczka, pełniącego rolę wyrzutni.
Systematyka Rodzaj Thomandersia klasyfikowany był tradycyjnie do rodziny akantowatych Acanthaceae lub Schlegeliaceae. Badania filogenetyczne bazujące na analizie DNA wykazały odrębność taksonu spośród roślin rzędu jasnotowców Lamiales i zaistniała konieczność wyodrębnienia go w osobną rodzinę. Rodzina Thomandersiaceae włączona została do systemu APG III z 2009Angiosperm Phylogeny Group (2009). An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III. Botanical Journal of the Linnean Society 161: 105-121. i tak samo ujęta została w systemie APG IV z 2016. Pozycja systematyczna rodziny nie jest pewna – dane molekularne wskazują na jej przynależność do kladu wspólnego z rodzinami Schlegeliaceae i werbenowatymi Verbenaceae, natomiast budowa pyłku wskazuje bardziej na pokrewieństwo z połapkowatymi Pedaliaceae.
Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)
Podział rodziny rodzaj: Thomandersia Baillon, Hist. Pl. 10: 456. Jan-Feb 1891. Synonim: Scytanthus T. Anderson ex Bentham et J. D. Hooker. Gatunkiem typowym dla rodzaju jest T. laurifolia (T. Anderson ex Bentham et J. D. Hooker) Baillon Thomandersia anachoreta Heine Thomandersia butayei De Wild. Thomandersia congolana De Wild. & T.Durand Thomandersia hensii De Wild. & T.Durand Thomandersia laurentii De Wild. Thomandersia laurifolia (T.Anderson ex Benth.) Baill.
Przypisy
Kategoria:Jasnotowce