Wielkoząbek brązowawy (Dacnomys millardi) – gatunek ssaka z podrodziny myszy (Murinae) w obrębie rodziny myszowatych (Muridae), występujący w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej.
Taksonomia Rodzaj i gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1916 roku brytyjski zoolog Oldfield Thomas, nadając im odpowiednio nazwy Dacnomys i Dacnomys millardi. Holotyp pochodził z Gopaldhary, na wysokości , w pobliżu Dardżylingu, w Bengalu Zachodnim, w Indiach. Jedyny przedstawiciel rodzaju wielkoząbek (Dacnomys).
Pomimo rewizji wskazujących na pewną zmienność, nadal istnieje tylko jeden gatunek w obrębie Dacnomys, który znajduje się we własnej grupie Dacnomys i może być blisko spokrewniony z Niviventer. Jego pozycja w obrębie plemienia Rattini została potwierdzona w 2017 roku na podstawie analizy filogenetycznej. Wymaga rewizji taksonomicznej i może być podzielony na kilka gatunków. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten takson za gatunek monotypowy.
Etymologia Dacnomys: daknō „ugryźć” ; μυς mus, μυος muos „mysz”. millardi: Walter Samuel Millard (1864–1962), brytyjski przedsiębiorca, przyrodnik, konserwatysta, sekretarz Bombay Natural History Society w latach 1906–1920.
Występowanie Wielkoząbek brązowawy jest znany tylko z kilku okazów, pochodzących z odległych lokalizacji na rozległym obszarze. Stwierdzono jego występowanie we wschodnim Nepalu, północno-wschodnich Indiach, południowej Chińskiej Republice Ludowej (w południowej i północno-wschodniej części Junnanu) i przyległych obszarach północnego Laosu i północno-zachodniego Wietnamu. Jest to górski gryzoń, spotykany od 1000 do 3000 m n.p.m. Żyje w tropikalnych i subtropikalnych lasach wiecznie zielonych, nie wiadomo czy potrafi przetrwać w zaburzonym środowisku.
Morfologia Opis według holotypu gatunku: jest to duży gryzoń o ciemnym ubarwieniu, z wyglądu podobny do szczura, ale wielkością dorównujący bandikotom. Długość ciała (bez ogona) 212–273 mm, długość ogona 287–333 mm, długość ucha 23–28 mm, długość tylnej stopy 47–56 mm; masa ciała 300 g. Futro grzbietu ma oliwkowobrązowy kolor, jest krótkie; boki są jaśniejsze, brzuch blady, brązowawy, bez wyraźnego rozgraniczenia od reszty ciała. Głowa jest bardziej szara, z brązowymi uszami. Podgardle, pachy i pachwiny są kremowe. Dłonie są brązowe do śródręcza, z białawymi palcami; stopy brązowe, jaśniejsze ku końcowi. Ogon jest długi, jednolicie ciemnobrązowy. Siekacze są podobne do szczurzych, ale zęby trzonowe są bardzo duże, szerokie i masywne, rozmiarem prawie dorównują trzonowcom wielkofutrzaka (Lenomys). Samica ma cztery pary sutków.
Status zagrożenia Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) od 2025 roku uznaje wielkoząbka brązowawego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern); wcześniej, od 2008 roku był zaliczany do kategorii DD (gatunek niedostatecznie rozpoznany).
Nie wiadomo, jak liczna jest populacja wielkoząbka brązowawego ani jaki jest jej trend. Został stwierdzony w rezerwacie przyrody Muong Do w Wietnamie, nie wiadomo jednak, czy występuje na innych obszarach chronionych. W Azji Południowej głównym zagrożeniem jest dla niego wylesianie. Mogą zagrażać mu także ludzie, tępiący gryzonie w związku z obawami przed nadmiernym rozrostem ich populacji. Indyjska ustawa o ochronie przyrody z 1972 roku zalicza go do szkodników.
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Myszy Kategoria:Ssaki Azji Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1916 roku