thumb|Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego była jedną z partii awangardowych
Awangarda proletariatu – termin politologiczny wywodzący się z marksizmu, a rozpowszechniony przez leninizm, oznaczający partię komunistyczną, zwłaszcza w czasie rewolucji i w krótkim czasie po jej zwycięstwieD. Robertson, Słownik polityki, Sic!, Warszawa 2009, s. 29.K.M. Cwynar, Dyktatura proletariatu jako negacja socjalizmu, „ΣΟΦΙΑ. Pismo Filozofów Krajów Słowiańskich”, 2013, 13, passim.P. Rojek, Kulturowe sprzeczności komunizmu, „Kultura i Polityka”, 2008, 2-3, s. 179.Używa się również określenia awangardyzm, zob. A. Heywood, Politologia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011, s. 321..
Charakterystyka pojęciaD. Robertson, Słownik polityki, Sic!, Warszawa 2009, s. 30. Według leninizmu proletariat przemysłowy nie był w stanie uświadomić sobie swojej sytuacji bez odpowiedniego przywództwa. To zadanie miała spełnić partia zawodowych rewolucjonistów, którzy dodatkowo – jako awangarda mas robotniczych – miała ich poprowadzić do rewolucji. Sytuacja po zwycięskiej rewolucji wymagała dalszej ich obecności w procesie budowy społeczeństwa socjalistycznego, by przekształcić się w dyktaturę proletariatuD. Magier, Podstawowe organizacje partyjne w systemie biurokratycznym Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, „Dzieje Biurokracji”, t. 4, red. A. Górak, K. Latawiec, D. Magier, Lublin-Siedlce 2011, s. 783, 785, 797.M. Broda, Mentalność, tradycja i bolszewicko-komunistyczne doświadczenie Rosji, Łódź 2007, passim.. Tym samym ten etap porewolucyjnych zmian przybierał w pełni zinstytucjonalizowaną formę.
Krytyka W ramach krytyki pojęcia wskazuje się na fakt, że awangarda proletariatu oznaczała elitaryzację społeczną: brak powszechnego udziału w życiu politycznym, konsultacji ze społeczeństwem i demokracji w zakładach pracy; cechy te uważane są za kluczowe dla społeczeństwa socjalistycznegoService 2000, s. 354–355.. Ponadto dostrzega się jej wpływ na powstanie i rozwój stalinizmuA. Heywood, Politologia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011, s. 321.. To w praktyce politycznej oznaczało wprowadzenie rządów autorytarnychZ. Machelski, Niektóre problemy związane z opozycją polityczną, „Polityka i Społeczeństwo”, 14, 2016, 1, s. 19., w państwach takich jak ZSRR czy Chiny.
Przypisy
Bibliografia A. Heywood, Politologia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011 D. Robertson, Słownik polityki, Sic!, Warszawa 2009
Kategoria:Marksistowska teoria społeczna