Akcja Fruhwirth – zamach przeprowadzony 25 października 1943 roku na SS-Scharführera Engelberta Frühwirtha, która była częścią szeroko zakrojonej akcji eliminacji przedstawicieli niemieckiego, nazistowskiego aparatu terroru w tzw. akcji "Główki". Akcja odbyła się na ulicy Leszno przy rogu ulicy Rymarskiej.
Opis Przygotowywania Engelbert Frühwirth był wyróżniającym się okrutnością funkcjonariuszem personelu Pawiaka. Sąd KWP po zbadaniu wszystkich dowodów obciążających Frühwirtha podjął decyzję wydania wyroku śmierci na esesmana. Zadanie to powierzono oddziałowi „Agat" - Adamowi Borysowi „Pługowi". Rozkaz rozpracowania Frühwirtha otrzymał niezawodny szef wywiadu „Agatu" -Aleksander Kunicki „Rayski". On sam tak to wspomina:
W rozpoznaniu uczestniczył zespół łączniczek-wywiadowczyń pod nadzorem „Rayskiego" składający się z: Marii Stypułkowskiej „Kamy", Zofii Świerszcz „Zojdy" oraz Elżbiety Dziębowskiej "Dewajtis".
Wykonawcy zamachu Głównym wykonawcą i dowódcą akcji został pchor. Krystyn Strzelecki ps. „Zawał", który wyznaczył ze swojego II plutonu następujące osoby:
Krystyn Strzelecki „Zawał" - dowódca akcji, Witold Juszczak „Kalina" - I wykonawca, Zbigniew Dąbrowski „Cyklon" (pocz. Henryk Zakrzewski „Kobza", jednak w wyniku zranienia w ostatecznym starciu nie wziął udziału) - II wykonawca, Stefan Kulik „Kos" - ubezpieczenie, Tadeusz Kostrzewski „Daniel" - ubezpieczenie, Ryszard Dulniak „Daniel" - szofer.
Przebieg akcji Pierwsze podejście do akcji miało miejsce 19 października 1943, jednak po dwóch godzinach oczekiwania cel się nie pojawił i została ona odwołana. 21 października znów podjęto próbę wykonania zamachu i podobnie jak dwa dni wcześniej Frühwirth nie odwiedził baru "Centralnego" - jego ulubionego miejsca odpoczynku. Następne wystawienie akcji podjęto 25 października. Tego dnia esesman, ku rozczarowaniu konspirantów, pojawił się obstawionym wozem konnym, a nie tak jak zwykle pieszo, i niespodziewanie skręcił w bramę na ulicy Leszno 1. Po żmudnym prawie półtoragodzinnym oczekiwaniu pod bramą wyszedł z niej Niemiec przypominający cel akcji. Pomimo braku pewności „Zawał" dał sygnał do rozpoczęcia zamachu. Biegnący za domniemanym Frühwirthem „Kalina" i „Cyklon" nie zdołali go zidentyfikować, gdyż ostrzeżony przez towarzyszącą mu kobietę sięgnął po broń do kabury i aby uniknąć strzelaniny trzeba było szybko zareagować. Niemiec został zastrzelony. Pomimo szybkiej neutralizacji zagrożenia, nie uniknięto walki. Dwaj żołnierze z ulicy Orlej, dwaj żandarmi z ulicy Karmelickiej, jeden Niemiec spod baru i mieszkańcy pobliskiej kamienicy otworzyli ogień do zamachowców. „Kos" i „Daniel" z oddziału ubezpieczenia odpowiedzieli ostrzałem, po czym w przeciągu kilku sekund wszyscy uczestnicy znaleźli się w samochodzie, który placem Bankowym, Ogrodem Saskim i ulicą Królewską znaleźli się na ulicy Wielkiej. Cała akcja trwała 75 sekund.
Skutki Zabicie Frühwirtha nie powiodło się. Zamachowcy pomylili osoby i zamiast pierwotnego celu zastrzelili gestapowca SS-Scharführera Stephana Kleina, który był urzędnikiem referatu IV Urzędu Komendanta Policji Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa Dystryktu Warszawskiego. Na nim również ciążył wyrok śmierci polskiego państwa podziemnego i figurował na liście osób do usunięcia w akcji "Główki". Odwetem za zamach było rozstrzelanie dzień po nim trzydziestu osób na ulicy Leszno 3.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Historia Warszawy w czasie II wojny światowej Kategoria:1943 w Generalnym Gubernatorstwie Kategoria:Konspiracja harcerska 1939–1945 Kategoria:Zamachy Armii Krajowej