Rózga weselna – rekwizyt obrzędu weselnego o znaczeniu symbolicznym, wity w wieczór przedślubny w domu panny młodej lub starszej druhny podczas rózgowin (inaczej rózczyn).
Rózga weselna znana i wita była w wielu regionach Polski. Głównie na ziemiach przemyskiej i tarnowskiej oraz na Rzeszowszczyźnie, Sądecczyźnie, Kujawach, w Wielkopolsce, Małopolsce, a także na Kurpiach i południowym Mazowszu.
Wygląd thumb|Rózga weselna (Bogdan Vodӑ, region Maramuresz) Podstawą dla rózgi weselnej jest wierzchołek drzewa, np. jodły, sosny, świerku, a też rzadziej wiśni, gruszy, z czterema odnogami – jedną środkową i trzema pobocznymi (niekiedy odnóg jest 7, 9, a nawet 12Henryk Biegeleisen: Wesele z 26 ilustracjami na kredowym papierze i 56 nutami w tekście, Lwów: nakładem Instytutu Stauropigjańskiego, 1928, s. 89.) lub opcjonalnie podstawą może być była krągła deska z wywierconymi otworami na patyki. Do ozdobienia rózgi weselnej używa się m.in.: suszonych lub sztucznych kwiatów, kolorowych wstążek i koralików, barwionych ptasich piórek oraz pierników, jabłek i orzechów. Niekiedy mocowaną ją w bochenku chleba i obwiązywano chustką, wewnątrz której czasami umieszczane były pieniądze. Ukończona rózga weselna przypomina bukiet lub kwitnące drzewko.
Znaczenie Rózga weselna tradycyjnie ma znaczny udział w obchodach weselnych. Przed wyjazdem do kościoła odbywa się przekazywanie lub wykupywanie od druhen rózgi weselnej, którą od tego momentu pilnuje starosta wesela lub starszy drużba. Wiciu i wykupywaniu rózgi weselnej towarzyszą tańce i śpiewy drużby.
W czasie najważniejszych momentów weselnych – podczas drogi do kościoła, tańca z panną młodą i przed oczepinami – starosta trzyma rózgę wysoko uniesioną tak, żeby każdy mógł ją zobaczyć. W trakcie uczty weselnej stoi ona na stole koło państwa młodych w widocznym miejscu. Czasami jabłka z rózgi weselnej rozdaje się gościom lub rzuca pannie młodej na podołek, żeby rodziła liczne i zdrowe potomstwo.
Po oczepinach rózga jest palona lub zawieszana na kołku w komorze albo na szczycie domu weselnego, gdzie ma uschnąć. Niegdyś powszechnie wierzono, że znajdująca się na dachu rózga weselna miała chronić dom od piorunów, a jego mieszkańców od chorób i nieszczęść.
Symbolika Symbolika rózgi weselnej nie jest jasna. Mogła być ona symbolem panny młodej i jej dziewictwa (podobnie jak wianek, który na Rzeszowszczyźnie był jednym z elementów rózgi weselnejKrzysztof Ruszel: Leksykon kultury ludowej w Rzeszowskiem, Rzeszów: Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, 2004, s. 348–349. .348-349..) lub pana młodego i męskich sił prokreacyjnych. Zwyczajowo symbolizuje umowę małżeńską zawartą zgodnie z prawem i obyczajem. Forma rózgi weselnej nawiązuje do zielonej gałązki, pod którą zawiązywano transakcję kupna – sprzedaży.
Nazewnictwo Rózga weselna przybiera różne określenia w zależności od regionu. Przez ozdabianie jej jabłkami nazywa się ją na Kujawach jabłonką. W Małopolsce jest to krzak jodły zwany wiankiem. Na Mazowszu rózga weselna określana jest jako koruna (korona) lub wieniec. W innych regionach stosuje się nazwy: wiecha, różdżka weselna, baba lub kwitkaHenryk Biegeleisen: Wesele z 26 ilustracjami na kredowym papierze i 56 nutami w tekście, Lwów: nakładem Instytutu Stauropigjańskiego, 1928, s. 86..
Przypisy
Bibliografia Henryk Biegeleisen: Wesele z 26 ilustracjami na kredowym papierze i 56 nutami w tekście, Lwów: nakładem Instytutu Stauropigjańskiego, 1928, s. 85–96.
Kategoria:Zwyczaje ślubne Kategoria:Zwyczaje słowiańskie Kategoria:Zwyczaje staropolskie Kategoria:Życie w dawnej Polsce