Aleksander Radwan Rypiński (ur. w majątku Stajki k. Witebska, zm. w Strohanach w gub. witebskiej) – powstaniec listopadowy, działacz emigracyjny, pamiętnikarz, wolnomularz, dwujęzyczny poeta polsko-białoruski, tłumacz, etnograf, towiańczyk.
Młodość i powstanie listopadowe mały|Aleksander Rypiński w dobie powstania listopadowego. mały|Aleksander Rypiński w roku 1863. Urodził się w majątku Stajki k. Witebska, jako syn Feliksa Rypińskiego i Elżbiety Zbrożek. Nauki pobierał w Witebsku.
29 grudnia 1828 wstąpił w szeregi armii rosyjskiej, w której służył jako podchorąży 7 Rewelskiego Pułku Piechoty. Od 15 stycznia 1829 był uczniem szkoły w podchorążych w Dyneburgu. Brał udział w powstaniu listopadowym, w którym służył w 7 Pułku Piechoty Liniowej w stopniu podporucznika (od 15 VI). Wspólnie z Emilią Plater, Lucjanem Platerem i innymi podchorążymi z Dyneburga opracowywał (niezrealizowane) plany ataku na tamtejszą twierdzę. 13 lipca przeszedł wraz z gen. Antonim Giełgudem do Prus, gdzie został internowany.
Na emigracji Po upadku powstania listopadowego udał się wraz z tysiącami rodaków na emigrację do Europy zachodniej, m.in. do Francji i Anglii. W Paryżu pracował m.in. jako rysownik. Tu też spisał pamiętniki, wydane częściowo przez F. Wrotnowskiego. W roku 1838 przekazał nowo powstałej Bibliotece Polskiej w Paryżu 28 portretów ze swojej prywatnej kolekcji.
Organ Towarzystwa Demokratycznego Polskiego – „Demokrata Polski” – w wydaniu z 9 VI 1842 wymienia Rypińskiego jako jednego z „celniejszych uczniów” Andrzeja Towiańskiego. Podpis Rypińskiego figuruje pod listem otwartym towiańczyków do ministra spraw wewnętrznych Francji - Tanneguya Duchâtela. W piśmie tym członkowie Koła Sprawy Bożej wyrażali ubolewanie z powodu wydalenia z Francji ich przywódcy – Andrzeja Towiańskiego.
W 1846 przeniósł się do Londynu, gdzie pracował jako nauczyciel rysunku, języków obcych i matematyki. Uprawiał także fotografię (Robert Bielecki zalicza Rypińskiego do grona jednego z pierwszych polskich fotografów). Był jednym ze współzałożycieli organizacji wolnomularskiej działającej w Londynie - Polish National Lodge. W 1850 wstąpił do Grona Historycznego Polskiego. W dzielnicy Tottenham, przy 5 Grove Place, Rypiński założył drukarnię, w której drukował m.in. własne utwory (Poezje Aleksandra Rypińskiego pisane na pielgrzymstwie - jeden z egzemplarzy Rypiński ofiarował, z dedykacją, Adamowi Mickiewiczowi), a także 6 wydań „Demokraty Polskiego” (październik-grudzień 1852). Zerwał współpracę z TDP na skutek zabiegów Towarzystwa Literackiego Przyjaciół Polski w Londynie. W 1857 sprzedał drukarnię Zenonowi Świętosławskiemu. Pod koniec życia skorzystał z amnestii carskiej, powrócił w rodzinne strony; zamieszkał i zmarł w Strohanach, w powiecie witebskim.
Twórczość Był autorem etnograficznego dziełka Białoruś (Paryż, 1940), ballady białoruskiej Naczyścik i wielu innych utworów poetyckich. Jako pierwszy poświęcił się badaniom całokształtu białoruskiej poezji ludowej. Badał także folklor ukraiński. Ponadto pozostawił po sobie Krótki Rys Historyi Powstania Powiatu Dziśnieńskiego w Litwie, w Gubernii Mińskiej.
Poniższy wybór dzieł literackich Rypińskiego sporządzony został w oparciu o listę prof. Mikołaja Chaustowicza z Katedry Białorutenistyki Uniwersytetu Warszawskiego: Białoruś (Paryż, 1840) Wiersz do jenerała Dembińskiego(Londyn, 1852) Polska, poemat J.C. Fergusona. Z angielskiego przełożył A. R. (Londyn, 1852) Raj i Peri. Poemat wyjęty z Lalli-Ruk, pana T. Moore z jego popiersiem. Z angielskiego przełożył Alexander Rypiński (Londyn, 1852) Wiersz do Xięcia Adama Czartoryskiego (Londyn, 1853) Poezije Alexandra Rypińskiego, pisane na pielgrzymstwie. (Z muzyką i rycinami) (Londyn, 1853) Poezije Alexandra Rypińskiego, pisane na pielgrzymstwie. Związ IIgi. Ozdobiony Skałorytami. Londyn, 1853. Cisk i nakład autora. Nasze więc górą! Śpiew historyczny (Londyn, 1853) Sierżant filozof. Lejenda. Albo sen o przechodzieniu dusz. (Pogańskie Metempsychosis). Zabytek z dawnej wojenki. Napisał Alexander Rypiński. Wyjątek z drugiego sszytu jego Poezij. S popiersiem Autora (Londyn, 1854) Niaczyścik, ballada białoruska Wiersz do pułkownika Krystyna Lacha Szyrmy (Londyn, 1857) Dwoje objawień. Poemat dziejowy (Londyn, 1857) Kilka pieśni okolicznościowych (Londyn, 1857) Zakwefiony Prorok Korazanu. Poemat wyjęty z Lalli-Ruk. Z angielskiego na ojczasty język przełożył Alexander Rypiński, z rycinami. Londyn 1857(?) The Sergeant Philosopher, a Legend, po angielsku Tenże Sierżant w dwóch językach: polskim i angielskim Lieut. A. Rypiński’s Three Short Polish Poems on the last war with Russia
Przypisy
Linki zewnętrzne
Dzieła Aleksandra Rypińskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Oficerowie piechoty powstania listopadowego Kategoria:Powstańcy listopadowi internowani w Królestwie Prus Kategoria:Urodzeni w 1809 Kategoria:Zmarli w 1886 Kategoria:Tłumacze literatury angielskojęzycznej Kategoria:Białoruscy poeci XIX wieku Kategoria:Polscy poeci XIX wieku Kategoria:Polscy etnografowie Kategoria:Białoruscy naukowcy