Mocny program socjologii wiedzy – nurt w socjologii i filozofii związany z badaniami relacji między nauką, wiedzą a czynnikami społecznymi. Inne nazwy to (mocny) program edynburski (od uniwersytetu, na którym pracowali twórcy) oraz SSK (od ang. sociology of scientific knowledge).
Za prekursorów programu uważa się na ogółAndrzej Szahaj: O tak zwanym mocnym programie socjologii wiedzy szkoły edynburskiej socjologów Davida Bloora i Barry'ego Barnesa, choć odwoływali się do niego również Donald Mackenzie i Harry Collins. W odróżnieniu do socjologii nauki (Roberta Mertona), mocny program zajmował się związkiem między warunkami społecznymi a treścią wiedzy naukowej, stąd określenie wiedza w nazwie programu. Główne założenia programu to (par. za Bloorem, s. 4 i 5, polski przekład za Szahajem): wymóg przyczynowości – socjologia wiedzy winna zajmować się warunkami, w których kształtowane są przekonania i stan wiedzy wymóg bezstronności – socjologia wiedzy winna być bezstronna wobec prawd i fałszów, racjonalności i irracjonalności, sukcesów i porażek wymóg symetrii – wyjaśnienia socjologii wiedzy winny wyjaśniać obie strony powyższych dychotomii wymóg refleksyjności – prawidła wyjaśnień winne stosować się do samej socjologii.
Tak zdefiniowane wymogi miały doprowadzić do rozwiązania aporii związanych z percepcją sfalsyfikowanych twierdzeń naukowych, społecznym postrzeganiem nauki oraz problemami metody socjologicznej. Według niektórych późniejszych komentatorów, założeń tych nigdy nie udało się zrealizować a program pozostał raczej manifestem. Niezależnie od oceny skuteczności badawczej programu, twórcy koncepcji społecznego konstruowania techniki (social construction of technology - SCOT) oraz teorii aktora-sieci odwoływali się do niego i czerpali z debat zainicjowanych przez program.
Polemiki filozoficzne wokół mocnego programu socjologii wiedzy akcentowały problemy związane z konstruktywizmem społecznym. Dyskusje w ramach socjologii skupiły się na możliwości realizacji postulatów w badaniu empirycznym. Mocny program, wraz z etnografiami laboratoriów jest uznawany za jeden z zalążków studiów nad nauką i techniką.
Przypisy
Kategoria:Socjologia wiedzy