thumb|Zdobiona przez Hermonaksa pelike ze sceną mitologiczną: Perseuszem ukazującym publicznie głowę Meduzy thumb|Hydria Hermonaksa ze sceną z życia kobiet

Hermonaks (stgr. Ἑρμῶναξ) – ateński malarz ceramiki działający w latach 470-440 p.n.e.W starszych opracowaniach działalność datowana na pierwszą połowę lub drugą ćwierć V w. p.n.e., potem dokładniej na lata 480-450 p.n.e. (H. Marwitz, Der Kleine Pauly, s. 1086); obecnie przeważające datowanie przyjęte za ustaleniami Hannsa E. Langenfassa (Hermonax. Untersuchungen zur Chronologie [niepublikowana dysertacja] München, 1972)., tworzący w technice czerwonofigurowej.

Działalność Uznawany za ucznia Malarza Berlińskiego. Jako malarz waz czerwonofigurowych znany dzięki inskrypcjom autorskim (Hermonaks egrapsen) na 10 naczyniach (głównie na stamnosach i pelike zdobionych scenami mitologicznymi)W tym na 4 stamnosach i 5 pelike (H. Marwitz, Der Kleine Pauly, dz. cyt., s. 1086); Janusz A. Ostrowski wymienia tylko 7 waz (Słownik artystów starożytności. Katowice: Książnica, 1994, s. 103).. Dekorował przede wszystkim formy duże (pelike i stamnosy, amfory szyjowe, hydrie, dzbany-ojnochoe), sięgał też jednak do mniejszych (czary-kyliksy, lekyty). J. Beazley przypisywał jego autorstwu początkowo 56 naczyńWe wczesnej pracy Attische Vasenmaler des rotfigurigen Stils. Tübingen: Mohr-Siebeck, 1925, s. 299nn., ostatecznie 164 egzemplarze z fragmentamiJ.D. Beazley: Attic Red-Figure Vase-Painters, dz. cyt., jednakże łączna liczba przypisanych mu dotychczas fragmentów oraz kompletnych naczyń przekracza 200.

Spośród uczniów Malarza Berlińskiego współczesny był Malarzowi Providence; z twórców późniejszych zbliżony był do niego np. Malarz Cleveland.

Jako twórca zajmuje chronologicznie pozycję pośrednią pomiędzy artystami okresu archaicznego i klasycznegoP.E. Arias, Enciclopedia dell’arte antica, classica e orientale, dz. cyt., t. 4, s. 14., a w rozwoju greckiego malarstwa wazowego jego prace zaznaczają fazę przejściową od attyckiego czerwonofigurowego stylu surowego do swobodnegoP. Ducati, Enciclopedia Italiana di scienze…, dz. cyt.. Uznaje się, że najlepszy okres jego działalności przypada na lata 470-460 p.n.e.P.E. Arias, Enciclopedia dell’arte antica, classica e orientale, dz. cyt.

Jedyny przykład jego dorobku w zbiorach polskich – amfora szyjowa przedstawiająca wymarsz wojownika z domu (z ok. 470 p.n.e.), należy do zbiorów muzeum zamkowego w ŁańcucieNr inw. S 8176; zakupiona w Neapolu przez Izabelę Lubomirską w r. 1785/86 (Witold Dobrowolski: Wazy greckie Stanisława Kostki Potockiego. Próba rekonstrukcji kolekcji. Warszawa: Muzeum Pałac w Wilanowie, 2007, s. 33). Temat ten w innej wersji powtarza np. jego późniejsza amfora szyjowa z uniwersyteckiego muzeum im. Martina von Wagnera w Würzburgu (nr L 504)..

Cechy twórczości left|thumb|180px|Menada w ruchu (z lekytu czerwonofigurowego, ok. 460 p.n.e.) Często przedstawiał m.in. sceny dionizyjskie, do ulubionych przez niego tematów należały także scen porwań. Chętnie ukazywał postacie w gwałtownym ruchu; figury ich są wydłużone, bogato odziane i zdradzają już ówczesne próby stworzenia efektów psychologicznych.

Choć wieloma cechami stylistycznymi Hermonaks nawiązuje do stylistyki Malarza Berlińskiego, to zagęszczeniem scen przypomina kompozycje takich malarzy kyliksów, jak Duris czy MakronPaolo E. Arias przypuszcza nawet, że miał on styczność z Makronem i Hieronem (Spina. Guida al museo archeologico in Ferrara. Firenze: Sansoni, 1961, s. 61).. Przeważa jednak widoczny wpływ Malarza Berlińskiego, od którego przejął malarską tradycję archaiczną, m.in. w sposobie rysowania oka, w kompozycji poszczególnych postaci oraz w ich wysmuklonym kształcie. Wśród waz sygnowanych widoczna jest artystyczna ewolucja twórcy, który zauważalnie naśladując manierę Makrona, ujawnia też wpływ ściennego malarstwa Polignota – zarówno podejmowaniem „wielkiej” tematyki mitologicznej, jak i skłonnością do stosowania skrótów perspektywicznych i zainteresowaniem kwestią przedstawiania ruchu. Można przypuszczać, że np. pomysł przedstawienia rannego Filokteta na sygnowanej wazie znalezionej w Etrurii (z ok. 460 p.n.e.) został przejęty z obrazu Aristofona, brata PolignotaM. Nowicka: Z dziejów malarstwa greckiego i rzymskiego. Warszawa: PIW, 1988, s. 83..

Kompozycje jego wskazują, że Hermonaks wytyczył nowe zasady w rozmieszczaniu grup postaci na dużych naczyniach, naruszając tym dotychczasowe normy ustalone dla określonych przedstawień znanych scen mitologicznych. Poza zacieraniem proporcji przestrzennych, sceny te wzbogacał o dodatkowe postacie (często zupełnie uboczne), niekiedy wykraczające poza przyjętą powierzchnię dekoracyjną (np. przechodzące na imadła naczynia)Wybitnym przykładem jest skupienie aż 11 postaci wokół sfinksa siedzącego na kolumnie w mitologicznej scenie na pelike z Cerveteri (P. Ducati, Enciclopedia Italiana di scienze…, dz. cyt.).. W ich ujęciu, oprócz manierystycznego wydłużenia sylwetek (z ich polem wypełnionym drobnymi elementami), stosował zróżnicowane ujęcia głów (nawet en face i w trzech czwartych), często ujmowanych bardzo wyraziścieH. Marwitz, Der Kleine Pauly, dz. cyt., s. 1087..

Zobacz też

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Paolo Enrico Arias: Hermonax. W Enciclopedia dell’arte antica, classica e orientale. Roma: Istituto della Enciclopedia Italiana [Treccani], 1961, t. 4 Herbert Marwitz: Hermonax. W Der Kleine Pauly. Stuttgart: A. Druckenmüller, 1967, t. 2, kol. 1086-1087 Pericle Ducati: Ermonatte. W Enciclopedia Italiana di scienze, lettere ed arti [Treccani]. Roma: Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 1932, t. 14 John D. Beazley: Attic Red-Figure Vase-Painters. Oxford: Clarendon Press, 1963, s. 483nn

Kategoria:Malarze starożytnych Aten