thumb|Kapliczka, za którą znajduje się cmentarz z czasów I wojny światowej w Szczyrzycu. thumb|Brama wejściowa do kościoła przy opactwie cystersów thumb|Dawny browar w Szczyrzycu Szczyrzyc – wieś (w XV w. miasto) w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Jodłownik.

Wieś liczy około 740 mieszkańców (dane na 31 grudnia 2024).

Historia Szczyrzyc uzyskał lokację miejską w 1416 roku, zdegradowany przed 1499 rokiemRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 74-75.. Herbem miasta był pojedynczy klucz.

W latach 1954–1972 wieś była siedzibą władz gromady Szczyrzyc. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie nowosądeckim.

Miejscowość jest wymieniona w książce Michała Balińskiego i Tymoteusza Lipińskiego Starożytna Polska pod względem historycznym, geograficznym i statystycznym – wydanie nakładem S. Orgelbranda, Warszawa 1844 rok. W publikacji tej wspomina się między innymi, że miejscowość była w XIV wieku siedzibą powiatu. Był własnością wojewody krakowskiego TeodoraSławomir Wróblewski, Najdawniejsze osadnictwo rycerskie na ziemi sądeckiej, w: Rocznik Sądecki, tom XLIII, Nowy Sącz 2015, s. 45.. We wsi znajduje się opactwo cystersów, założone ok. 1234 roku. W 1259 klasztor najechali Tatarzy. W pierwszej połowie XVII wieku opactwo zostało przebudowane, jednak w XVIII wieku zostało dwukrotnie ograbione. W 1765 klasztor wraz z kościołem niemal całkowicie spłonął. W 1798 roku przy klasztorze powstało gimnazjum, które władze komunistyczne zamknęły w 1955 roku. Przejęły także część ziem klasztoru, tworząc z nich PGR (PGR Jodłownik; w Szczyrzycu do tego PGR-u należały gospodarstwo Dobroniów i Godusza).

6 września 1939 doszło do pacyfikacji Szczyrzyca przez Niemców – zamordowano mieszkańców przysiółka Wadzyń i 39 żołnierzy Wojska PolskiegoJózef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939–1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 240.. W 1944 roku doszło do pacyfikacji przysiółka Smykań – za pomoc partyzantom AK. Po II wojnie światowej opactwo uhonorowane zostało orderem Virtuti Militari.

Geografia Położenie Szczyrzyc leży w dolinie rzeki Stradomki, w jej górnym odcinku biegu na wysokości od 320–360 m n.p.m. Obszar ten leży na pograniczu Beskidu Wyspowego (Ciecień) i Pogórza Wiśnickiego (Górki Szczyrzyckie).Od zachodu nad Szczyrzycem dominuje zalesiony Ciecień, obok niego widać Księżą Górę i Grodzisko. Na wschodzie rozciągają się Górki Szczyrzyckie z Górą Świętego Jana o rozległych i płaskich wierzchowinach. Na południu widać szczyty Beskidu Wyspowego: Wierzbanowską Górę, Dzielec, Śnieżnicę, Łopień i Kostrzę.

Klimat Klimat Szczyrzyca nosi cechy typu podgórskiego i górskiego. Opady atmosferyczne kształtują się tutaj w granicach 800 mm/rok. Długość okresu wegetacyjnego wynosi 190–225 dni. Liczba dni z pokrywą śnieżną to 80–100.

Warunki naturalne Szczyrzyc znajduje się w obrębie tzw. jednostki tektonicznej Szczyrzyca. Cechuje się ona południkowymi rozciągłościami warstw i obecnością zapadliskowej formy Szczyrzyca w środku, przechodzącej w klinalne strefy od strony zachodniej i wschodniej. Zachodnia część zapadliska Szczyrzyca nazwana została monokliną Cietnia – Grodziska. Na południe od zapadliska Szczyrzyca znajduje się okno tektoniczne Skrzydlnej, w którym odsłaniają się dwa równoleżnikowo ułożone elementy antyklinalne.

Dorzecze Stradomki jest obszarem występowania wód podziemnych, znajdujących się na różnej głębokości w utworach fliszowych i zalegających na nich pokrywach glin zwietrzelinowych i innych.

Przyroda Okolice Szczyrzyca odznaczają się urozmaiconą szatą roślinną. W dolinie Stradomki i na niewielkich stokach przeważają pola uprawne, sady i ogrody. Wyższe partie porośnięte są lasem. Niższe partie stoków i wzgórz porastają lasy jodłowo-bukowe. Wyżej lasy lipowo-grabowe oraz monokulturalne lasy świerkowe. Miejscami wierzchowiny pogórza porasta zespół boru mieszanego z sosną i dębem.

Z roślin chronionych występują: lilia złotogłów, storczyk – podkolan biały, rosiczka okrągłolistna, zimowit jesienny.

Części wsi +Integralne części wsi Szczyrzyc SIMC Nazwa Rodzaj0430700 Abramowice przysiółek0430692 Wadzyn część wsi

Turystyka Szlaki turystyczne – ze Szczyrzyca przez Pogorzany, obok Diablego Kamienia na grzbiet łączący Ciecień z Grodziskiem – ze Szczyrzyca przez Janowice do Stróży – ze Szczyrzyca na szczyt Cietnia

Zabytki Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego. Zespół klasztorny cystersów: kościół pw. Wniebowzięcia NP Marii, klasztor, spichlerz, budynki: dawnej odźwierni, wozowni i bramy, ogród; cmentarz wojenny nr 362 wraz z kapliczką z I wojny światowej.

Pozostałe Muzeum Klasztorne oo. Cystersów w Szczyrzycu; Kościół Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej i św. Stanisława Biskupa w Szczyrzycu; Diabli Kamień; Szczyrzycki Browar Cystersów.

W Szczyrzycu mieściło się również braksatorium – browar założony przez cystersów w 1628 roku. Zakonnicy sami wyrabiali piwo do 1925 r., kiedy browar został wydzierżawiony. W okresie PRL-u browar został znacjonalizowany. W 1982 r. produkcja wynosiła 22 tys. hl piwa rocznie sprzedawanego w Dobrej, Limanowej, Rabce, Myślenicach, Dobczycach i Krakowie. W 1993 r. cystersi odzyskali browar, jednakże ze względu na brak funduszy na modernizację i rozwój wstrzymali produkcję w roku 1997. W latach 2004–2009 Browar Kielce warzył piwo Frater na podstawie receptury ze szczyrzyckiego klasztoru. Produkcja piwa w Szczyrzycu wznowiona została w 2009 r. w minibrowarze Marysia obok klasztoru.

Kultura Szczyrzyc jest ośrodkiem kultury ludowej, co roku odbywa się tu festiwal piosenki ludowej, a w miejscowości działa od 1926 roku regionalny zespół pieśni i tańca Szczyrzycanie, oraz dziecięcy – Mali Szczyrzycanie. Ich powstanie zostało poprzedzone założeniem Związku Szczyrzycan - I zjazd Związku Szczyrzycan odbył się 13 lipca 1926 r. i zgromadził 42 osoby.

Dom Pracy Twórczej PAN mały|Dom Bronisława Koniecznego w Sczyrzycu; w późniejszym okresie przekazany Polskiej Akademii Nauk jako dar od rodziny W Szczyrzycu znajduje się nie działający Dom Pracy Twórczej Polskiej Akademii Nauk, przekazany PAN przez rodzinę Koniecznych w latach 70.

W 1978 roku Polska Akademia Nauk otrzymała w darowiźnie od Bronisława i Marii Koniecznych nieruchomość w Szczyrzycu z przeznaczeniem na działalność naukową i kulturalną. Przez wiele lat działał tam Dom Pracy Twórczej krakowskiego oddziału PAN; od 1997 roku obiekt był prowadzony przez zewnętrznych ajentów, a następnie przestał być użytkowany. W 2014 roku podjęto działania zmierzające do przekazania nieruchomości gminie Jodłownik, która zgodnie z wolą rodziny Koniecznych zamierzała przeznaczyć ją na szkołę muzyczną II stopnia. mały|Tablica na domu Bolesława Koniecznego w Szczyrzycu

Sport We wsi działa klub piłkarski LKS Orkan Szczyrzyc, założony w 1949 r., występujący obecnie w IV Lidze (grupa małopolska). Dysponuje on stadionem o wymiarach 100 × 59 m, bez oświetlenia i z widownią o pojemności 500 osób.

Religia Od 1238 roku na terenie Szczyrzyca istniała samodzielna parafia, ufundowana przez jeden z rodów rycerskich. W 1244 przejęli ją Cystersi i gospodarują nią do dziś.W lipcu 1984 roku odbyła się koronacja obrazu Matki Boskiej Szczyrzyckiej. Na mszę koronacyjną przybyło kilkadziesiąt tysięcy pielgrzymów. Przy klasztorze w starym spichlerzu z XV wieku działa muzeum posiadające unikatowe eksponaty między innymi mapę świata z XIII wieku.W opactwie szczyrzyckim znajduje się Sanktuarium Matki Bożej Szczyrzyckiej Matki Pokoju i Dobroci, które jest miejscem kultu cudownego obrazu Matki Bożej.

Osoby związane z miejscowością Zbigniew ze Szczyrzyca (1328–1356) – czołowy możnowładca Królestwa w czasach Kazimierza Wielkiego; ks. Antoni Matejkiewicz – kapelan Wojska Polskiego; Władysław Gębik – doktor nauk filozoficznych. Tomasz Fall – organmistrz, właściciel pracowni organmistrzowskiej; Władysław Orkan – artysta (pisarz); Zygmunt Konieczny – artysta (kompozytor); Jadwiga Konieczna – prof. dr. hab emerytowana Katedry Iberystyki UJhttps://web.archive.org/web/20161104204129/http://www.wioskaindianska.pl/smzs/jadwiga.pdf; Leszek Konieczny – prof. dr hab emerytowany dziekan Katedry Biochemii Lekarskiej CM UJ; Michał Krupiński – ekonomista; Jerzy Matykiewicz – oficer PSZ, kawaler Orderu Virtuti Militari, nauczyciel; Ignacy Matykiewicz – żołnierz NSZ, prześladowany przez władze stalinowskie.

Zobacz też Arka Smaku i czerwona krowa Piwo Frater Szczyrzycki Browar Cystersów

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT

Bibliografia Cystersi w Szczyrzycu: Historia i kultura. Katalog wystawy w galerii „Stara Synagoga” (red.) Robert Ślusarek, wyd. Opactwo 00 Cystersów w Szczyrzycu, Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu, Nowy Sącz, 2000. Opactwo Cystersów i Cudowny obraz Matki Boskiej Szczyrzyckiej, wyd. Cystersi Szczyrzyccy, Szczyrzyc, 1984.

Linki zewnętrzne Oficjalna strona zakonu Ojców Cystersów w Szczyrzycu

Klasztor Cystersów w Sulejowie – Podklasztorzu

Kategoria:Dawne miasta w województwie małopolskim Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XV wieku Kategoria:Wsie w powiecie limanowskim