Złota jesień polskiego średniowiecza – książka autorstwa historyka Henryka Samsonowicza, w której przedstawia on dzieje Polski między 1370 a 1569 rokiem na szerokim tle historii Europy. Praca swoim tytułem nawiązuje do dzieła Johana Huizingi Jesień średniowieczaR. Pietrzykowski, Henryk Samsonowicz: Złota jesień polskiego średniowiecza, Bibl. Wiedzy Historycznej, W-wa 1971. Wiedza Powszechna, s. 245: [recenzja], „Wiadomości Historyczne”, 15, 1972, nr 2 (81), s. 96.E. Sarnowska „Złota jesień polskiego średniowiecza”, Henryk Samsonowicz, Warszawa 1971: [recenzja], [w:] „Biuletyn Polonistyczny”, 15, 1972, 43, s. 156..

Charakterystyka Praca ta zaliczana jest do czołowych dzieł polskiej historiografii. Napisana płynnym, komunikatywnym językiem, przeznaczona jest nie tylko dla specjalistów-historyków, ale również szerszego grona adresatówS. Kwiatkowski, Henryk Samsonowicz, Złota jesień polskiego średniowiecza, Warszawa 1971, ss. 245 [recenzja], [w:] „Zapiski Historyczne”, 37, 1972, z. 4, s.187.. Autor analizuje historię Polski w schyłkowym okresie średniowiecza i początku nowożytności, w bardzo wszechstronnym ujęciu (polityka, kwestie ustrojowe, gospodarcze, kulturowe i społeczne). Przyjmuje się, że jest to optymistyczne spojrzenie na epokę panowania Jagiellonów w Polsce i stanowi istotne uzupełnienie badań i charakterystykę dziejów monarchii stanowej w państwie polsko-litewskimS. Kwiatkowski, Henryk Samsonowicz, Złota jesień polskiego średniowiecza, Warszawa 1971, ss. 245 [recenzja], [w:] „Zapiski Historyczne”, 37, 1972, z. 4, s. 188..

Drugie wydanie ukazało się w 2001 w Wydawnictwie Poznańskim, zaś trzecie w 2014 w opracowaniu Wydawnictwa Nauka i Innowacje.

Tematyka pracy według rozdziałówS. Kwiatkowski, Henryk Samsonowicz, Złota jesień polskiego średniowiecza, Warszawa 1971, ss. 245 [recenzja], [w:] „Zapiski Historyczne”, 37, 1972, z. 4, s. 187-188.G. Wojciech-Masłowska, Henryk Samsonowicz, Złota jesień polskiego średniowiecza, Warszawa 1971, s. 245 [recenzja], „Roczniki Historyczne”, 39, 1973, s. 177-179. I. Epoka przełomu

W rozdziale tym autor analizuje sytuację u schyłku średniowiecza w Europie Zachodniej, zachodzące tam przemiany o charakterze społeczno-gospodarczym i na tym tle sytuuje położenie państwa polskiego w obliczu zmian, jakie mają je dotknąć w najbliższej przyszłości.

II. Bilans późnego średniowiecza w Polsce

W tej części przybliżone są ogólne przemiany gospodarcze, społeczne, polityczne i kulturalne w granicach państwa polsko-litewskiego w horyzoncie czasowym określonym ramami chronologicznymi pracy. Jest to punkt wyjścia do szczegółowych rozważań w dalszych częściach opracowania.

III. U podstaw Rzeczypospolitej Obojga Narodów

Rozdział ten poświęcony jest przybliżeniu zagadnienia związku łączącego Polskę z Litwą. Jak zauważa sam autor: „Mało które wydarzenie w dziejach Polski było tak brzemienne w konsekwencje, jak unia z Litwą”H. Samsonowicz, Złota jesień polskiego średniowiecza, Poznań 2014, s. 51..

IV. O urządzeniu Rzeczypospolitej

Ta część pracy dotyczy kwestii związanych z pozycją rycerstwa-szlachty w połączonych unią państwach, genezy ustroju Rzeczypospolitej szlacheckiej i zakresu uprawnień poszczególnych urzędników, sejmu walnego oraz monarchy.

V. Gospodarstwo

We fragmencie tym autor przybliżył zagadnienia ekonomiczne Polski, ukazując je na tle zmian w krajach Europy Zachodniej. Jednocześnie przedstawił metody badawcze, jakich używał docierając do określonych wniosków i ustaleń, pokazując ponadto swoje umiejętności i sprawność w tym zakresie.

VI. Umysłowość społeczeństwa

Rozdział ten poświęcony jest ukazaniu obyczajów poszczególnych stanów społecznych, źródeł, z jakich czerpały one swoje postawy, wreszcie rysujące się na horyzoncie wzajemne społeczne uprzedzenia i narastające konflikty.

VII. Kościół i życie religijne

Ta część książki obejmuje rozważania związane nie tylko z życiem religijnym, ale również poziomem intelektualnym ówczesnych ludzi Kościoła. Autor również rozważa, jaka była rola Kościoła w społeczeństwie.

VIII. Warunki bytu materialnego

W tym fragmencie przedstawiono styl i poziom życia materialnego mieszkańców ziem polskich, ze szczególnym uwzględnieniem aktywności mieszczan w tym zakresie.

IX. Sztuka

Przedostatni rozdział również zawiera opis miejsca polskiej sztuki gotyckiej na tle europejskim. Autor przedstawił także jej przybliżanie niższym warstwom społecznym.

X. U źródeł nowożytnej polityki

Zwieńczeniem pracy są rozważania na temat miejsca Polski w układzie geopolitycznym na początku XVI w.

Zobacz też Życie miasta średniowiecznego

Przypisy

Kategoria:Książki z zakresu mediewistyki Kategoria:Polskie utwory literackie Kategoria:Utwory literackie z 1971