Oskar Dirlewanger

Oskar Anton Paul Dirlewanger (ur. 26 września 1895 w Würzburgu, zm. 7 czerwca 1945 w Altshausen) – niemiecki przestępca, bojówkarz, wojskowy i awanturnik, SS-Oberführer, doktor politologii, dowódca złożonej z byłych więźniów 36 Dywizji Grenadierów SS, z którą wymordował w bestialski sposób (często paląc żywcem) od sześćdziesięciu do stu dwudziestu tysięcy cywili i jeńców z ZSRR, Polski i Słowacji; zbrodniarz wojenny i przestępca seksualny, seryjny gwałciciel i pedofil. Weteran I i II wojny światowej, rewolucji listopadowej, puczu Kappa, , powstań śląskich i hiszpańskiej wojny domowej.

Życiorys Dirlewanger urodził się w Würzburgu w rodzinie Augusta i Pauline z domu Herrlinger, miał trójkę rodzeństwa. Ukończył szkołę powszechną w Stuttgarcie i rozpoczął naukę w tamtejszym gimnazjum. Po przeprowadzce w 1906 rodziny do Esslingen uczył się w Esslinger Gymnasium (dziś ), gdzie 30 czerwca 1913 zdał egzamin maturalny.

Po maturze zdecydował się na karierę wojskową i 1 października 1913 został przydzielony do służby w 123 pułku grenadierów. Po wybuchu I wojny światowej od 2 sierpnia 1914 roku brał udział w walkach swego pułku, początkowo na terenie Belgii a później Francji. Już w sierpniu odniósł pierwszą ranę i do końca 1914 przebywał w kilku szpitalach. Rekonwalescencja przeciągnęła się do połowy 1915, dopiero wtedy dołączył do macierzystego pułku i wziął udział w walkach w rejonie Argonny. Po raz drugi został ranny, po wyleczeniu komisja lekarska orzekła u niego 40% inwalidztwo. Jako niezdolny do służby frontowej został przydzielony do pracy administracyjnej w 7 Dywizji Landwehry. Pracował też jako instruktor karabinów maszynowych.

Wobec pogarszającej się sytuacji militarnej Cesarstwa Niemieckiego jego podanie o przywrócenie do służby frontowej zostało pozytywnie rozpatrzone i 30 grudnia 1916 został mianowany dowódcą kompanii szturmowej 7 Dywizji Piechoty. W marcu 1917 został przeniesiony ze swoją jednostką na Ukrainę, gdzie brał udział w walkach, m.in. pod Stochodem, Taganrogiem i Batajskiem. W listopadzie 1918, w chwili kapitulacji Niemiec, w stopniu porucznika dowodził kompanią karabinów maszynowych w południowej Rosji. W październiku i listopadzie, już jako dowódca batalionu, stacjonował na terenie okupowanej Rumunii. Oddziałowi groziło internowanie w Rumunii, Dirlewanger podjął marsz w kierunku ojczyzny, skupiając przy sobie łącznie 600 żołnierzy, również z innych oddziałów. Do Niemiec dotarł 28 grudnia 1918. Za służbę podczas I wojny światowej otrzymał Złoty Wirtemberski Medal za Odwagę oraz Żelazny Krzyż I klasy oraz Czarną Odznakę za Rany.

W latach 1919–1921 służył we Freikorpsach Epp, Haas i Sprösser. Brał udział w tłumieniu powstań komunistycznych w Westfalii, Wirtembergii i Turyngii. W tym czasie odbył dwie krótkie kary pozbawienia wolności za ukrywanie broni. Walczył podczas tłumienia puczu Kappa oraz zamieszek w Zagłębiu Ruhry. W Niedzielę Wielkanocną, 26 marca 1921 r. Dirlewanger dowodził pociągiem pancernym walczącym o Sangerhausen, które było zajęte przez grupę milicjantów Komunistycznej Partii Niemiec Maxa Hoelza. Atak Dirlewangera nie powiódł się, jednak po nocnym wzmocnieniu jego sił przez oddziały prorządowe, komuniści wycofali się z miasta. Jako dowódca pociągu pancernego został ranny w głowę. Po przejęciu władzy przez NSDAP Dirlewangera okrzyknięto „wyzwolicielem miasta od czerwonych terrorystów”, a w 1935 r. otrzymał on honorowe obywatelstwo miasta Sangerhausen. Od czerwca 1921 brał udział w walkach przeciwko powstańcom śląskim.

W 1919 r. rozpoczął studia w Wyższej Szkole Handlowej w Mannheim, które przerywał, ochotniczo wstępując do organizacji paramilitarnych, walczących m.in. na Górnym Śląsku. W czasie studiów wyróżniał się aktywnością polityczną, groziło mu nawet postępowanie dyscyplinarne za „rażącą agitację antysemicką”. W marcu 1921 ukończył naukę i uzyskał tytuł zawodowy dyplomowanego ekonomisty. Następnie studiował na Uniwersytecie Johanna Wolfganga Goethego we Frankfurcie politologię, uzyskując w 1925 r. tytuł doktora na podstawie obrony pracy pt. W imię krytyki teorii planowanej kontroli gospodarki. W swej pracy doktorskiej dokonywał m.in. krytyki polityki centralnie sterowanej w ekonomii. Po zakończeniu studiów pracował w bankowości, od 1925 r. zatrudnił się w Schwäbische Treuhand AG w Stuttgarcie. Od 1928 do 1931 r. pracował w hurtowni wyrobów włókienniczych Kornicke w Erfurcie, gdzie zmalwersował znaczne kwoty pieniędzy, które przekazał SA.

Kilkakrotnie wstępował do NSDAP (w 1922 – nr 12517, 1926 i ostatecznie 1 marca 1932 – nr 1098716). W 1933 r. objął stanowisko zastępcy dyrektora Urzędu Pracy w Heilbronn. Jako bojówkarz SA był uwięziony za zakłócanie porządku publicznego. Został aresztowany 22 lipca 1934, skazany na 2 lata pozbawienia wolności i osadzony w więzieniu w Ludwigsburgu za zgwałcenie 13-letniej członkini BDM. Pozbawiono go też akademickiego tytułu doktora oraz zabroniono noszenia munduru pułku grenadierów nr 123 i używania stopnia podporucznika rezerwy. Został też wydalony z SA oraz NSDAP. Po zwolnieniu z więzienia w 1936 r. dążył do rewizji wyroku, co uznano za „zakłócanie spokoju złośliwymi skargami” i zesłano do obozu koncentracyjnego w Welzheim. Na skutek interwencji Gottloba Bergera został uwolniony z obozu po miesięcznym pobycie.

W marcu 1937 wstąpił do hiszpańskiej Legii Cudzoziemskiej, następnie przeniósł się do niemieckiego Legionu Condor. Został mianowany oficerem, uczestniczył w hiszpańskiej wojnie domowej, gdzie w latach 1936–1939 szkolił Hiszpanów w niemieckich oddziałach lądowych Legion Condor. W 1940 uzyskał unieważnienie wyroku o obrazę obyczajności, dzięki czemu ponownie został przyjęty do NSDAP oraz odzyskał tytuł doktora, przyznany mu przez Uniwersytet we Frankfurcie. Znalazł zatrudnienie jako audytor ksiąg rachunkowych.

W lipcu 1940 został przyjęty do SS, co stanowiło realizację jego wniosku przesłanego Heinrichowi Himmlerowi jeszcze w lipcu 1939. Na swój własny wniosek utworzył i wyszkolił specjalny oddział karny SS-Sonderkommando Dirlewanger, podlegający Kommandostab RFSS. Oddział ten (najpierw kompania, batalion, później pułk i brygada) była początkowo złożona z kryminalistów skazanych głównie za kłusownictwo i inne podobne wykroczenia, później przestępców skazanych za najcięższe zbrodnie, takie jak zabójstwo czy gwałt. Od połowy 1944 SS-HA włączał do niej aresztantów z więzień Wehrmachtu i SS, a od jesieni 1944 nawet więźniów politycznych z SPD i KPD. Pierwotnym zamierzeniem było przeciwstawienie niespełna stuosobowego oddziału eks-kłusowników skupiskom pospolitych bandytów oraz przenikaniu sowieckich agentów przez granicę. W 1940 oddział ten przydzielony został do Dowódcy SS i Policji w dystrykcie lubelskim Odilo Globocnika, a sam Dirlewanger został komendantem obozu pracy dla Żydów w Dzikowie Starym, funkcjonującego w ramach kompleksu obozów pracy powstałych w celu budowy umocnień granicznych w rejonie Bełżca, tzw. linia „Otto”, a następnie zwalczał szmugiel i spekulację w Generalnym Gubernatorstwie. Dowodzona przez niego jednostka została przeniesiona do Lublina gdzie zajęli się szkoleniem oraz udziałem w akcji wysiedlania Polaków ze wsi dystryktu lubelskiego. Był tak okrutny i skorumpowany, że nawet władze SS wszczęły przeciw niemu specjalne śledztwo. Miał on stanąć przed sądem SS w sprawie „kalania rasy” (gwałty na żydowskich „podludziach”), ale ostatecznie nie doszło to do skutku. Cieszył się osobistą protekcją ze strony Gottloba Bergera, awansował i zniknął z pola widzenia wrogów. Wszczęta przeciwko niemu przez Gestapo sprawa dyscyplinarna została umorzona.

25 lutego 1942 został przeniesiony wraz ze swoim oddziałem na okupowaną Białoruś z zadaniem walki z partyzantką radziecką. Tam wraz ze swoimi podwładnymi dopuścił się całego szeregu zbrodni, już zupełnie bezkarnie i na masową skalę mordując miejscową ludność cywilną oraz niszcząc i grabiąc wiele wsi i miasteczek podczas niemieckich operacji antypartyzanckich. Jego oddział odpowiada za zniszczenie wsi Borki i spalenie wszystkich jej mieszkańców w pięciu stodołachHubert Kuberski, SS-Sonderkommando Dirlewanger na okupowanych terenach na Białorusi (marzec–grudzień 1942), Przegląd Środkowo-Wschodni, 4, 2019, s. 337–339., zniszczenie wsi Chatyń i masakrę większości mieszkańców tej białorusko-polskiej wsiHubert Kuberski, Zniszczenie Chatynia podczas wiosennej kampanii „Bandenbekämpfung” na Łohojszczyźnie, w: Polacy na Białorusi od Powstania Styczniowego do XXI wieku. Rok 1920 na tle przełomów politycznych XX wieku, red. Tadeusz Gawin. Bibliotheca Europae Orientalis. Studia 11, Warszawa 2020, s. 532–534.. Latem 1943 SS-Sonderbataillon Dirlewanger uczestniczył w pacyfikowaniu obszaru Puszczy Nalibockiej na terenie przedwojennego województwa nowogródzkiegoHubert Kuberski, Unternehmen „Hermann” – pacyfikacja Puszczy Nalibockiej z perspektywy SS-Sonderbataillon Dirlewanger, Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem, Tom 44, Nr 2, 2022 s. 114–130.. W listopadzie 1943 jego Sonderkommando wzięło udział w walkach frontowych w rejonie Newla, Dretunia i Połocka ponosząc znaczne straty.

W sierpniu 1944 pułk SS Dirlewanger został przydzielony do Kampfgruppe Reinefarth pod dowództwem Heinza Reinefartha, walczących z Polakami po wybuchu powstania warszawskiego. W Warszawie oddział ponownie odznaczał się barbarzyństwem, mordując i gwałcąc tysiące cywilnych mieszkańców oraz jeńców wojennych. Niemniej, wbrew rozpowszechnionej opinii, dirlewangerowcy odegrali ograniczoną rolę w czasie rzezi mieszkańców dzielnicy Wola; największych zbrodni dokonywali wtedy członkowie bezpośrednio podległych Reinefarthowi jednostek policyjnych z Kraju Warty. Dirlewanger otrzymał kolejny awans na SS-Oberführera za swoje „zasługi” w tłumieniu powstania, a 30 września także Krzyż Rycerski Żelaznego Krzyża. 16 października 1944 gubernator Hans Frank wydał na cześć Dirlewangera obiad na Wawelu, na którym wyraził mu „swą wdzięczność i uznanie za wzorowe operacje przeprowadzone przez jego grupę w toku walk w Warszawie”Okupacja i ruch oporu w Dzienniku Hansa Franka 1939–1945, Krajowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1972.Hubert Kuberski, Wschodnioeuropejscy ochotnicy cudzoziemscy w niemieckich oddziałach Ostheer, SS i policji pacyfikujących Powstanie Warszawskie. Casus „własowców”, Kałmuków i SS Galizien..., Dzieje Najnowsze, Rocznik XLVII – 2015, 3, s. 87–93..

Pod koniec 1944 uczestniczył w brutalnym tłumieniu słowackiego powstania narodowego. Jednostka została przeformowana do poziomu brygady i jako SS-Sturmbrigade „Dirlewanger” brała udział w walkach frontowych na Węgrzech. Z powodu strat i dezercji została wycofana z frontu w styczniu 1945. Rozkazem Heinricha Himmlera z 19 lutego brygada została przekształcona w 36 Dywizję Grenadierów SS. Stan osobowy został uzupełniony poprzez nabór w obozach koncentracyjnych i kierowanie żołnierzy skazanych przez sądy wojskowe. W kwietniu Dywizja wzięła udział w odpieraniu oddziałów Armii Czerwonej atakującej Berlin. On sam jednak opuścił jednostkę na początku stycznia 1945, wziął urlop wypoczynkowy na leczenie. Jego zdrowie szwankowało, dawały o sobie znać stare rany, których odniósł jedenaście w swej karierze żołnierza. W trakcie urlopu odwiedził rodzinę w Esslingen, 22 kwietnia na krótko stawił się w Berlinie, a następnie wyjechał do Allgäu.