Krztusiec (także „czarny kaszel”, dawniej i potocznie nazwa koklusz) – ostra, bakteryjna choroba zakaźna układu oddechowego, charakteryzująca się nawracającymi napadami uporczywego kaszlu, niekiedy z bezdechem i zaburzeniami oddechowymi. Jest wywoływana przez Gram-ujemną pałeczkę krztuśca (Bordetella pertussis). Przechorowanie krztuśca pozostawia długotrwałą odporność organizmu, ale powtórne zachorowanie jest możliwe.

Objawy Okres wylęgania choroby wynosi zwykle 7–14, czasem do 20 dni. Objawy choroby: I faza choroby (faza kataralna – trwa ok. 2 tygodni): nieżyt dróg oddechowych, osłabienie, ból gardła, katar, suchy kaszel, zapalenie spojówek, stany podgorączkowe. II faza choroby (faza napadowego kaszlu – trwa ok. 10 tygodni): typowy, napadowy kaszel z bezdechami i krztuścowym „pianiem”, na koniec wymioty. III faza choroby (faza zdrowienia – trwa ok. 2 tygodni lub dłużej). Kaszel stopniowo słabnie, ale z okresowym nasileniem przy dodatkowych infekcjach.

Epidemiologia Dawniej choroba była dość częsta, niejednokrotnie powodując nawet śmierć, obecnie występuje rzadko. Raport Światowej Organizacji Zdrowia wskazuje, że największa liczba zachorowań występuje w Australii, Indiach i Stanach Zjednoczonych (odpowiednio: 38 040, 35 217, 18 610 zachorowań w 2011 roku). Według oficjalnych raportów Zakładu Epidemiologii NIZP-PZH, w okresie od 1 stycznia do 15 lipca 2012 roku w Polsce zarejestrowano 2 743 zachorowania na krztusiec. Według danych Narodowego Instytutu Zdrowia liczba zachorowań na krztusiec utrzymuje się na poziomie kilku tysięcy rocznie, przykładowo w roku 1998 liczba zachorowań wynosiła 2871http://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/1999/Ch_1999.pdf, w 2004 zachorowało 2954 osób, w 2011 roku było to jedynie 1669 osóbhttp://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2011/Ch_2011.pdf, rok później aż 4683 osobyhttp://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2012/Ch_2012.pdf.

W latach kolejnych znów liczba ta oscylowała w okolicach 2 tys. – i liczyła 2182 chorych w 2013 i 2102 chorych w 2014 rokuhttp://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2014/Ch_2014.pdf.

W 2015 r. zarejestrowano ponad dwukrotnie wyższą liczbę – 4 956 zachorowań. W 2016 r. liczba zarejestrowanych przypadków wzrosła do 6 856, a w 2017 r. wynosiła 3 034 zachorowania. W 2018 roku i 2019 roku ponownie zmniejszyła się, zgłoszono 1548 i 1626 zachorowań.

Z danych epidemiologicznych dostępnych na stronie NIZP PZH-PIB wynika, że od początku roku do połowy września 2024 r. zgłoszono 14 584 przypadki krztuśca (zapadalność 38,69/100 tys. ludności), co stanowi ponad 26-krotny wzrost w porównaniu do analogicznego okresu roku poprzedniego (559 przypadków i zapadalność 1,48/100 tys. ludności). Hospitalizowano z powodu krztuśca ponad 1700 osób.

Patomechanizm Zakażenie pałeczkami krztuśca zapoczątkowuje inhalacja zakaźnego aerozolu. W przebiegu choroby dochodzi – podobnie jak w przypadku cholery – do modyfikacji białka G, a ściślej podjednostki α białka Gi. W efekcie zaburzone jest oddziaływanie receptora metabotropowego z białkiem G, odpowiedzialne za przekazywanie sygnałów komórkowych (toksyna cholery działa nieco inaczej – poprzez hamowanie hydrolizy GTP nie dopuszcza do obniżenia aktywności cyklazy adenylowej) .

Leczenie Ponieważ przy ciężkim przebiegu choroby może okazać się konieczna wentylacja mechaniczna, dzieci do 6. miesiąca życia oraz dzieci powyżej 6. miesiąca, ale z chorobami przewlekłymi powinny być leczone w szpitalu posiadającym oddział intensywnej terapii.

Leczenie objawowe Leczenie objawowe obejmuje stosowanie: leki rozrzedzające i ułatwiające odkrztuszanie wydzieliny z dróg oddechowych nawadnianie właściwa pielęgnacja i odżywianie

Leczenie farmakologiczne Decydujące znaczenie ma leczenie farmakologiczne (leczenie przyczynowe). Stosowane są antybiotyki makrolidowe: azytromycyna, klarytromycyna. W przypadku ich nietolerancji można zastosować kotrimoksazol. Powrót do zdrowia jest ściśle zależny od szybkości i stopnia regeneracji nabłonka migawkowego dróg oddechowych.

Profilaktyka Osobom pozostającym w bezpośrednim kontakcie z chorym powinno się profilaktycznie zastosować antybiotyk makrolidowy.

Szczepienia ochronne W Polsce stosowane są szczepienia przeciw krztuścowi z zastosowaniem szczepionki skojarzonej Di-Per-Te, wraz z anatoksyną tężcową (tężec) i toksoidem błoniczym (błonica). Dzięki wprowadzonym w 1960 roku masowym szczepieniom zapadalność na krztusiec zmalała ponad 100-krotnie.

Są dwa rodzaje szczepionek: szczepionka, gdzie składnik krztuścowy jest pełnokomórkowy (skrót: DTwP) – czas uodpornienia 10–12 lat szczepionka, gdzie składnik krztuścowy jest bezkomórkowy (skrót: DTaP) – czas uodpornienia ok. 5 lat Ze względu na zmniejszanie się z biegiem czasu poziomu odporności na krztusiec, po zakończonym pełnym uodpornieniu konieczne jest stosowania następnych dawek przypominających szczepionki (w 19. roku życia, a następnie co 10 lat).

Po podaniu szczepionki mogą wystąpić: lekkie i miejscowe odczyny poszczepienne (np. ból, obrzęk i zaczerwienienie w miejscu wkłucia) oraz ciężkie, niepożądane odczyny poszczepienne (NOP) – częstość występowania 1:10 000 szczepień zespół hipotoniczno-reaktywny drgawki gorączkowe ciężkie reakcje alergiczne Ciężkie, niepożądane odczyny poszczepienne mijają bez pozostawienia trwałych następstw. Ocenia się, że są 2-krotnie częstsze po szczepionkach pełnokomórkowych niż bezkomórkowych.

Klasyfikacja ICD10 kod ICD10 nazwa choroby Krztusiec Krztusiec wywołany przez pałeczkę krztuśca [Bordetella pertussis] Krztusiec wywołany przez pałeczkę krztuśca rzekomego [Bordetella parapertussis] Krztusiec wywołany przez inne gatunki pałeczki krztuśca [Bordetella] Krztusiec, nieokreślony Przypisy

Bibliografia „Krztusiec” pod red. Jana Bogdanowicza, Warszawa, 1954, PZWL Encyklopedia PWN

Linki zewnętrzne Pertussis: new insights in diagnosis, incidence and clinical manifestations, F.G.A. Versteegh, Thesis, 2005

Kategoria:Choroby bakteryjne Kategoria:Pediatria