thumb|Dworzec Główny w Bolonii z 1859 roku thumb|Wieża Asinelli (97,2 m), w tle wieża Garisenda (48 m) thumb|Piazza Maggiore (Rynek Główny) mały|Typowe arkady w Bolonii thumb|Nocne życie i kawiarnie przy thumb|Widok na bazylikę san Petronio i plac Maggiore Bolonia () – miasto w północnych Włoszech, położone jest między Padem a Apeninami na wysokości 54 m n.p.m. Miasto leży nad dwiema rzekami – Reno i Saveną. Stolica regionu Emilia-Romania.

Dane ogólne Ośrodek administracyjny prowincji Bolonia, na Nizinie Padańskiej, pomiędzy rzeką Pad a Apeninami. Ważny ośrodek handlowy, przemysłowy, kulturowy, naukowy (najstarszy na świecie uniwersytet założony w 1088) i turystyczny.

Bolonia nazywana jest też (tłusta) ze względu na swą tradycyjnie kaloryczną kuchnię. Międzynarodową sławę zyskał – według legendy – wymyślony tutaj sos „”, ale miasto słynie także m.in. z malutkich, nadziewanych pierożków tortellini oraz produkowanej w regionie Emilia-Romania szynki crudo.

Historia miasta Założone przez Etrusków (lub Umbrów) jako Felsina. W IV wieku p.n.e. zajęta przez celtyckie plemię Bojów, przybyłych z Galii Zaalpejskiej lub z północy przez Alpy Pennińskie. Po podboju Bojowie i Etruskowie stworzyli cywilizację nazywaną galijsko-etruską. Po bitwie pod Telamonem popadła w zależność od Rzymu. W czasie II wojny punickiej Bojowie pomogli Hannibalowi. Klęska Kartaginy oznaczała koniec niepodległości miasta. Rzymianie zniszczyli wiele miejscowości w okolicy i zdobyli miasto (192 p.n.e.).

Rzymska kolonia Bononia została założona w 189 p.n.e.Praca zbiorowa pod redakcja Aleksandra Krawczuka, 2005, Wielka Historia Świata Tom 3 Świat okresu cywilizacji klasycznych, s. 283, Oficyna Wydawnicza Fogra, . Po zbudowaniu drogi Via Aemilia w 187 p.n.e. miasto stało się centrum handlowym, połączonym z Arezzo dzięki Via Flaminia minor, a z Akwileją dzięki Via Aemilia Altinate. W czasach rzymskich Bolonia liczyła od 12 do 30 tys. mieszkańców i okresowo była drugim pod względem wielkości miastem w Italii oraz jednym z najważniejszych miast w cesarstwie z wieloma świątyniami, termami, teatrem i areną. Pomponiusz Mela wymieniał Bolonię wśród najbogatszych miast Italii. Za rządów Klaudiusza (41–54) zostało zniszczone przez pożar. Odbudowane w I wieku n.e. przez Nerona.

Po długotrwałym upadku w czasie wojen z Germanami świetność przywrócił Bolonii jej biskup święty Petroniusz. Zbudował on klasztor św. Stefana i odbudował wiele innych budowli. Po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego w państwie Odoakra i Teodoryka Wielkiego. W VI-VIII wieku w egzarchacie raweńskim. Bizantyjczycy otoczyli miasto murami, jako że broniło ono granic egzarchatu. W 728 zdobyta przez króla Longobardów Liutpranda i przyłączona do Królestwa Longobardów. Od 756 w składzie Państwa Kościelnego.

Od początku XII wieku wolna komuna miejska (okres znacznego rozwoju). W 1088 założono Uniwersytet Boloński. W 1168 przystąpiła do Ligi Lombardzkiej, zawiązanej przeciwko cesarzowi Fryderykowi Barbarossie. W 1294 liczyła 60–70 tys. mieszkańców i była prawdopodobnie szóstym co do wielkości miastem w Europie, po Kordobie, Paryżu, Wenecji, Florencji i Mediolanie. Po przegranej bitwie pod Zappolino (1325) Bolonia oddała się pod opiekę papieża. W 1348 Czarna śmierć zabiła około 30 tys. mieszkańców. Przez jakiś czas była niezależna lub podlegała Mediolanowi. W latach 1506–1860 ponownie znalazła się pod władzą papieży.

W czasie wojen napoleońskich była stolicą Republiki Cispadańskiej (1796–1797), potem przyłączona do Republiki Cisalpińskiej (1797–1802), następnie w Republice Włoskiej (1802–1805) i w Królestwie Włoch (1805–1815). Bunty przeciwko władzy papieży wybuchały w 1831 i 1849. Po tym ostatnim w mieście stacjonował garnizon austriacki.

Od 1860 w zjednoczonych Włoszech.

W 1945 (od 9 do 21 kwietnia) walki między 2 Korpusem Polskim a oddziałami niemieckimi w rejonie Bolonii. Jej zdobycie zakończyło działania 2 Korpusu Polskiego w kampanii włoskiej.

2 sierpnia 1980 na dworcu kolejowym nastąpił zamach terrorystyczny – zginęło 85 osób, a ponad 200 zostało rannych.

Zabytki ruiny rzymskich budowli (akweduktu, term i amfiteatru) romańska katedra (przebud. XVI-XVII w.) Bazylika św. Petroniusza w Bolonii, której budowę rozpoczęto w 1390, ukończono około 1650. Główny portal wejściowy ozdobiony jest płaskorzeźbami Jacopa della Quercia. Wnętrze o rozmiarach – długość 132 m, wysokość 44 m czyni kościół jednym z największych na świecie. Najcenniejszy wystrój mają kaplica pierwsza i czwarta po lewej stronie ozdobione obrazami Giovanniego da Modeny, oraz Pietà dłuta Amica Aspertiniego i zegar astronomiczny w lewej, bocznej nawie – w południe, wpadający przez mały otwór w sklepieniu, promień światła na posadzce bazyliki wskazuje miesiąc i dzień; Katedra Świętego Piotra, poświęcona w roku 1184; Miejskie Muzeum Archeologiczne w Bolonii (), położone na wschód od bazyliki z kolekcją cennych eksponatów etruskich, rzymskich i egipskich; gotycki kościół św. Franciszka z XIII w. – pierwszy przykład francuskiego gotyku w Italii; romańskie i gotyckie wieże mieszkalne, zwłaszcza dwie pochyłe obok siebie: Asinelli i Garisenda renesansowe pałace (XIII-XVI w.) ratusz i siedziba uniwersytetu (XIII-XVI w.); Sepolcri dei glossatori (groby glosatorów – średniowiecznych znawców prawa) z XII-XIII w.; Muzeum Sztuki Współczesnej (MAMBO) Bazylika św. Stefana w Bolonii

Gospodarka Duży ośrodek przemysłowy, m.in. precyzyjny i ceramiczny (słynne majoliki), garbarski, skórzano-obuwniczy, środków transportu (wagony kolejowe, ciągniki, motocykle – Ducati), spożywczy (serowarski, winiarski, mięsny, owocowo-warzywny). Ważny węzeł komunikacyjny, ze stacjami kolejowymi Bologna Borgo Panigale, Bologna San Ruffillo, Bologna San Vitale oraz portem lotniczym.

Sławni bolończycy Z Bolonii pochodzą: św. Katarzyna z Bolonii – patronka miasta Ulisses Aldrovandi – humanista, lekarz i przyrodnik okresu Renesansu – pisarz Simone Bolelli – tenisista Agostino Carracci – malarz Pierluigi Collina – sędzia piłkarski Lucio Dalla – piosenkarz i kompozytor Sara Errani – tenisistka Luigi Galvani – fizyk, lekarz, fizjolog Benedykt XIV – papież Honoriusz II – papież Lucjusz II – papież Guglielmo Marconi – wynalazca Gianluca Pagliuca – bramkarz piłkarski Pier Paolo Pasolini – pisarz, poeta, reżyser Roberto Regazzi – lutnik, poeta i pacyfista Mariele Ventre – dyrygent, pedagog Christian Vieri – piłkarz Imelda Lambertini – zakonnica i błogosławiona Kościoła Katolickiego Andrea Kimi Antonelli – kierowca Formuły 2, od sezonu 2025 kierowca Formuły 1

Znane firmy Ducati Motor Holding – motocykle Malaguti – skutery Lamborghini – samochody Maserati – samochody Coop IMA YOOX – moda Unipol – bankowość

Miasta partnerskie Poznań (Polska) Charków (Ukraina) Coventry (Wielka Brytania) La Plata (Argentyna) Lipsk (Niemcy) Portland (USA) Saint Louis (Senegal) Saint Louis (USA) Saloniki (Grecja) San Carlos (Nikaragua) Tuluza (Francja) Tuzla (Bośnia i Hercegowina) Walencja (Hiszpania) Zagrzeb (Chorwacja)

Zobacz też wybuch bomby na dworcu kolejowym w Bolonii 2 sierpnia 1980 Bologna Centrale – Dworzec Główny w Bolonii

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Strona miejska Bolonii Zdjęcia Bolonii źródło danych: Istituto Nazionale di Statistica

Kategoria:Miasta w regionie Emilia-Romania Kategoria:Miejscowości w prowincji Bolonia