thumb|240px|Zespół wschodnich wysp wrocławskich. thumb|240px|Skrzyżowanie z pl. Kościelnym i ul. Świętokrzyską. thumb|240px|Bulwar Zienkiewicza. thumb|240px|Koniec ulicy i budynek Orphanotropheum. Ulica Świętego Marcina (Martinistrasse) – ulica położona we Wrocławiu na Ostrowie Tumskim, na osiedlu Stare Miasto (obręb ewidencyjny Plac Grunwaldzki), w dawnej dzielnicy Śródmieście. Łączy plac Józefa Bema z placem Kościelnym.

Historia W miejscu dzisiejszej ulicy Świętego Marcina w części zachodniej położony był Zamek na Ostrowie Tumskim, a po wschodniej stronie Gród na Ostrowie Tumskim. Oba obiekty rozdzielone były murem. Około X-XI wieku powstała tu kaplica św. Marcina, późniejszy kościół. Późniejsze przeobrażenia w zabudowie tego obszaru obejmowały przede wszystkim w rejonie placu Kościelnego wykorzystanie rozciągających się tu terenów dla potrzeb kurii kanonicznych kapituły świętokrzyskiej. W 1376 roku kapituła zmuszona była wyburzyć część zabudowy aby umożliwić komunikację Ostrowa Tumskiego z zamkiem i brzegiem rzeki Odra. Później powstał mur wokół kapituły, który został rozebrany na początku XVIII wieku. W latach 1702–1715 w miejscu mansjonarii świętokrzyskiej zbudowano budynek sierocińca – Orphanotropheum. Po sekularyzacji mienia dokonanej w 1810 r. i zniesieniu kapituły świętokrzyskiej, w XIX wieku powstawała tu zabudowa użyteczności publicznej, w tym Instytut Głuchoniemych, Konsystorz biskupi, szkoła żeńska, szpital dziecięcy, Instytut Ociemniałych, następnie uniwersytecki Instytut Geografii. Wybudowano tu także w 1815 r. gmach Zjednoczonej Loży Wolnomularskiej. Natomiast w części zachodniej w miejscu dawnego zamku rozpościerały się ogrody.

Historia ulicy rozpoczyna się w latach 1885–1887, kiedy to po wyburzeniu gmachu Zjednoczonej Loży Wolnomularskiej, została wytyczona, jako połączenie Ostrowa Tumskiego z placu Kościelnego w kierunku obecnego placu Józefa Bema. Sam plac z którym łączy się ulica wytyczono w 1885 roku po wybudowaniu w tym właśnie roku Mostów Młyńskich. W tym czasie również w miejscu dawnych ogrodów w latach 1886–1888 obustronnie zabudowano ulicę kamienicami czynszowymi.

W wyniku działań wojennych podczas oblężenia Wrocławia w 1945 r. większość zabudowy uległa znacznym uszkodzeniom. Jej pozostałości zostały rozebrane z wyjątkiem kamienic pod numerami 2 i 4. Odbudowano także kaplicę, szpital oraz dawną szkołę, równocześnie eksponując zabudowę średniowieczną. Prace badawcze i konserwatorskie prowadzono w latach 1949–1974. W ich wyniku między innymi wyeksponowano część reliktu fundamentów budowli pałacowej, a pozostałe z reliktów dawnego zamku pozostały pod powierzchnią ziemi (ogród przy klasztorze) lub jako części innych budynków (klasztor). W 1968 zbudowano pomnik Jana XXIII.

Nazwa W swojej historii ulica nosiła następujące nazwy własne: Martinistrasse do 1945 r. Świętego Marcina od 1945 r.

Nazwa współczesna została nadana przez Zarząd Miejski i ogłoszona w okólniku nr 94 z 20.12.1945 r.. Nazwy te nawiązują do położonej przy ulicy kaplicy św. Marcina (obecnie kościół). Analogiczną nazwę nosił wcześniej bulwar położony przy nabrzeżu Odry położony za ww. kościołem – bulwar św. Marcina (obecnie nazwa ta została zmieniona).

Układ drogowy Do ulicy przypisana jest droga gminna o długości 182 m.

Ulice i place łączące się z ulicą Świętego Marcina: Plac Józefa Bema Ulica Świętej Jadwigi przez położone w jej ciągu Mosty Młyńskie Bulwar Słoneczny Bulwar ks. Aleksandra Zienkiewicza (pop. Bulwar Świętego Marcina) Plac Kościelny Ulica Świętokrzyska.

Dla ulicy od posesji numer 4 przewidziano funkcję pieszą z dopuszczeniem dojazdu do położonych tu nieruchomości dla ich użytkowników, pojazdów specjalnych i dostawczych. Na krótkim początkowym odcinku ulica jest klasy dojazdowej.

Zabudowa i zagospodarowanie Po północno-wschodniej stronie ulicy znajduje się kwartał zabudowy obejmujący po zachodniej stronie ciągłą zabudowę mieszkalno-usługową w postaci kamienic z końca XIX wieku, biegnącą od ulicy Mieszka I i Henryka Sienkiewicza, przez plac Józefa Bema, a kończącej się dwiema kamienicami przy ulicy Świętego Marcina, natomiast po stronie wschodniej ogrodzony teren Domu Pomocy Społecznej i klasztoru, zajmujące obszar od ulicy Mieszka I i Świętokrzyskiej do ulicy Świętego Marcina.

Po południowo-zachodniej stronie ulicy rozpościera się otwarty teren nad ramieniem Odry (Odra Północna), wzdłuż którego biegnie bulwar, usytuowano pomnik papieża Jana XXIII, dalej znajduje się kościół św. Marcina, a za nim pozostałości murów obronnych, natomiast na wschodnim krańcu znajduje się budynek Centrum Duszpasterskiego Archidiecezji Wrocławskiej (dawne Orphanotropheum), zajmujący obszar od ulicy Katedralnej i placu Kościelnego do ulicy Świętego Marcina.

Ochrona i zabytki Obszar, na którym położona jest ulica Świętego Marcina, podlega ochronie w ramach zespołu urbanistycznego Ostrowa Tumskiego i wysp: Piaskowej, Bielarskiej, Słodowej i Tumskiej, wpisanego do rejestru zabytków pod nr rej.: 195 z 15.02.1962 r. oraz A/678/213 z 12.05.1967 r.. Inną formą ochrony tych obszarów jest ustanowienie historycznego centrum miasta, w nieco szerszym obszarowo zakresie niż wyżej wskazany zespół urbanistyczny, jako pomnik historii. Samo miasto włączyło ten obszar jako cenny i wymagający ochrony do Parku Kulturowego "Stare Miasto", który zakłada ochronę krajobrazu kulturowego oraz uporządkowanie, zachowanie i właściwe kształtowanie krajobrazu kulturowego i historycznego charakteru najstarszej części miasta. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przypisuje poszczególnym obszarom przylegającym do ulicy Świętego Marcina różne oceny wartości kulturowej i krajobrazowej oraz różne stopnie ochrony tych terenów. Jako najcenniejsze określa się obszary w rejonie Placu Kościelnego, gdzie znajdują się podlegające ochronie zabytki: stanowiący dominantę kościół (kolegiata) i budynek dawnego sierocińca. Dalsze tereny podlegają szczególnej ochronie pod względem wymogów dotyczących badań archeologicznych, w tym szczególnie obszar dawnego Zamku Piastowskiego. Ochronie podlega również oś widokowa wzdłuż całej długości ulicy, ze szczególnym wskazaniem kościoła św. Marcina i pomnika, oraz panorama widokowa z bulwaru na Wyspę Piasek, gdzie można podziwiać północną fasadę kościoła Najświętszej Marii Panny, Most Tumski i Mosty Młyńskie. Taka sama ochrona zachowania panoramy widokowej dotyczy z kolei widoku z Wyspy Piasek i położonego tam wzdłuż nabrzeża rzeki Bulwaru ard. Stefana Wyszyńskiego, w kierunku ulicy Świętego Maricna i położonego tu kościoła św. Marcina i pomnika Jana XXIII.

Przy ulicy i w najbliższym sąsiedztwie znajdują się następujące zabytki: nr obiekt powstanie nr rej. foto ul. Świętej Jadwigi n.d. Most Młyński tzw. północnyna skrzyżowaniu kierunek południowy 1885 r., remont l. 2011-2012 A/1650/329/Wm z dn. 15.10.1976 160px pl. Józefa Bema 2 Kamienica z usługowym przyziemiempierzeja północno-wschodnia l. 1860-1870; pocz. XX w. mpzp, GEZ 160px 3 Kamienicapierzeja północno-wschodnia l. 1860-1870; pocz. XX w. mpzp, GEZ 160px ul. Świętego Marcina 2 Kamienicapierzeja północno-wschodnia ok. 1890 r. mpzp, GEZ 160px 4 Kamienicapierzeja północno-wschodnia ok. 1895 r. mpzp, GEZ 10 Sierociniec Fundacji "ad Matrem Dolorosam", ob. Dom Pomocy Społecznej im. Świętej Rodziny Zgromadzenia Sióstr Najświętszej Rodziny z Nazaretu, w tym: budynek Zakładu Opieki Zgromadzenia Najświętszej Rodziny z Nazaretu kaplica dom ogród klasztorny (teren d. zamku książęcego) pierzeja północno-wschodnia, za murem ogrodu 2 poł. XIII w. (fundamenty – mur obronny), 1834 r. A/1401/541/Wm z dn. 01.12.1994 160px 10 Ogród p/ Sierocińcu Fundacji "ad Matrem Dolorosam", ob. p/Domu Pomocy Społecznej im. Świętej Rodziny Zgromadzenia Sióstr Najświętszej Rodziny z Nazaretupierzeja północno-wschodnia, za murem ogrodu XIX/XX w. mpzp, GEZ 160px 12 Relikty części północnej Zamku Piastowskiego z domem zakonny Zgromadzenia Sióstr Szkolnych De Notre Dame oraz z budynkiem szkolnym (Liceum św. Anny 1891), ob. klasztor Zgromadzenia Sióstr Szkolnych De Notre Dame i Dom Gościnny, w tym 1) budynek i ruiny z pozostałościami zamku piastowskiego 2) pomieszczenie gotyckie – pozostałość zamku piastowskiego pierzeja północno-wschodnia, za murem ogrodu XIII, XIV, XVIII, dobudowa skrzydła w 1891 r. (proj. J. Ebers), XX w.(1. XIV-XV, 2. XV w.1) 143 (?) z 4.11.1968 oraz 2) A/5348/93 z dn. 04.11.1968 67-68 Kaplica zamkowa w zespole Zamku Piastowskiego, ob. rektoralny kościół rzym.-kat. pw. św. Marcina (parafia św. Krzyża)pierzeja południowo-zachodnia 1275-1285, XV w., l. 1958-1969 (odbudowa) (XIII, 1958-68) 5 z 26.11.1947 oraz A/428/81 z 6.02.1962 160px n.d. Relikty murów obronnych Zamku Piastowskiegopierzeja południowo-zachodnia, za kaplicą 2 poł. XIII w., 1968 r. (odsłonięcie, cz. rekonstrukcja) mpzp, GEZ 160px n.d. pomnik Papieża Jana XXIIIpierzeja południowo-zachodnia 1968 r. mpzp 160px ul. Katedralna 4 Orphanotropheum, Sierociniec dla katolickich dzieci pochodzenia szlacheckiego, ob. Centrum Duszpasterskie Archidiecezji Wrocławskiejpierzeja południowo-zachodnia l. 1702-1715, po 1791 r., l. 1946-1954, l. 1970-1972, po 2000 r (pocz. XVIII, po 1945) 90 z 29.03.1949 oraz A/2891/46 z dn. 25.01.1962 160px pl. Kościelny 1 Kolegiata św. Krzyża, obecnie kościół św. Krzyża (górny) i św. Bartłomieja (dolny)zamykający oś widokową w kierunku południowo-wschodnim 1288, ok. 1320 – ok. 1385, 1484 (hełm wieży), XVII, I poł. XVIII, 1809, XIX i l. 20. XX (wnętrza); odbudowa l. 1946-1950, l. 1956-1957 (XII-XIV w.) 7 z 26.11.1947 oraz A/5256/44 z dn. 25.01.1962 160px

Zobacz też Historia Wrocławia Architektura Wrocławia

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Marcina Kategoria:Ostrów Tumski (Wrocław)