Kraska orientalna (Coracias benghalensis) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny krasek (Coraciidae). Występuje w południowej Azji i, częściowo, na Bliskim Wschodzie, głównie u wybrzeży Zatoki Perskiej. Jest bliski zagrożenia wyginięciem.

Są to średniej wielkości ptaki o długości ciała 30–34 cm i masie 166–176 g. Ciemię niebieskawe, grzbiet brązowy, sterówki oraz skrzydła fioletowo-lazurowe (bardzo charakterystyczne podczas lotu). Gardło różowawe. Na piersi widnieją wyraźne białe pasy. Nie występuje dymorfizm płciowy. Zasięg występowania krasek orientalnych rozciąga się od Półwyspu Arabskiego (w większości wybrzeża Zatoki Perskiej) przez subkontynent indyjski po Półwysep Indochiński. Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny wyróżnia trzy podgatunki – C. benghalensis benghalensis (kraska orientalna), C. benghalensis indicus (kraska indyjska) i C. benghalensis affinis (kraska indochińska), jednak ich klasyfikacja jest sporna.

Środowisko życia tych ptaków stanowią wszelkiego rodzaju zadrzewione tereny – świetliste lasy, przecinki, obszary rolnicze, pobliża domostw, zagajniki, plantacje. Najwyżej nad poziomem morza odnotowano kraskę indyjską w Nepalu (3655 m n.p.m., stwierdzenie z 1950), występują jednak i na nizinach. Trzon ich pożywienia stanowią bezkręgowce, a w szczególności chrząszcze, które stanowią nawet połowę wszystkich ofiar. Pozostałymi są między innymi prostoskrzydłe, pluskwiaki, błonkoskrzydłe i inne owady. Okazjonalnie łapią niewielkie kręgowce, a na pustyni Thar obserwowano jak pożywiają się jajami sierpówek (Streptopelia decaocto).

Dokładny okres lęgowy zależny jest od dostępności pożywienia, natomiast wszędzie trwa w pierwszej połowie roku. Kraski orientalne gniazdują w dziuplach. Mogą one pozostać puste, ale bywają również wyściełane materiałem roślinnym (włóknami, trawami), pierzem, skrawkami materiału czy odpadkami. Zniesienie liczy od 2 do 5 jaj, które przez 17–20 dni wysiaduje na zmianę oboje rodziców. Dla człowieka są to ptaki pożyteczne ze względu na redukcję szkód czynionych w uprawach przez owady.

Taksonomia thumb|left|Tablica barwna z 1731. Powstała 27 lat przed pierwszym naukowym opisem gatunku Po raz pierwszy gatunek naukowo opisał Karol Linneusz w 1758 w 10. wydaniu swego dzieła Systema Naturae. Nowemu gatunkowi nadał nazwę Corvus benghalensis. Jako lokalizację pozyskania holotypu podał Bengal – lokalizacja zawężona do Ćennaju. Linneusz nie był bowiem pierwszym, który opisał ten gatunek. O krasce orientalnej wspomniał Eleazar Albin, angielski przyrodnik i ilustrator, już w 1731. W pierwszym tomie swojego A natural history of birds przedstawił tablicę barwną o numerze 17 zawierającą wizerunek tego ptaka. Podziękował niejakiemu Dandridge’owi za przekazanie mu ilustracji kraski (którą nazwał Jay from Bengal – dosł. „sójką z Bengalu”) zamieszkującej Fort Saint George – cytadelę Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej w Ćennaju. Uznał ją za odmianę sójki, natomiast na tablicy barwnej podpisał ją inaczej niż w tekście. Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) umieszcza kraskę orientalną w rodzaju Coracias (2018), wyróżniając trzy podgatunki.

W 1766, w 12. wydaniu Systema Naturae, Linneusz przeniósł kraskę orientalną do rodzaju Coracias (gdzie współcześnie, według IOC, się znajduje) oraz opisał jako odrębny gatunek nowy podgatunek: C. benghalensis indica (kraska indyjska), który uznał za odrębny gatunek. Przedstawiciele tego podgatunku występują między innymi na Cejlonie. Przed opisem Linneusza było to już wiadome – 20 września 1759 George Edwards (angielski ilustrator) wykonał tablicę barwną przedstawiającą kraskę orientalną przywiezioną mu z Cejlonu przez Joana Gideona Lotena. Nowy ptak z kolonii został przedstawiony w Muzeum Brytyjskim (dzisiejsze Muzeum Historii Naturalnej w Londynie).

Sporny jest podgatunek Coracias benghalensis affinis (kraska indochińska). Po raz pierwszy opisany został w 1840 na łamach Proceedings of the Zoological Society of London przez Thomasa Horsfielda. Można natknąć się na informację, jakoby autorem nazwy był John McClelland. W przedruku artykułu Horsfielda w stopce znalazła się informacja o autorstwie nazw, gdzie w przypadku braku dodatkowych informacji miały one być opracowane przez McClellanda w MS. W przypadku kraski orientalnej jest to informacja niemal na pewno fałszywa. Nie ustalono, o jakie MS McClellanda chodziło i czy istnieje jego kopia; zgodnie z zasadami nomenklatury autorstwo należy się Horsfieldowi. Nie ma natomiast konsensusu w sprawie pozycji systematycznej kraski indochińskiej. IOC uznaje ją za podgatunek, autorzy HBW klasyfikują ją zaś jako odrębny gatunek od 2014 (stan w 2018). Do wydzielenia przyjęli kryterium morfologiczne. Donoszono o przypadkach hybrydyzacji między kraską indochińską a przedstawicielami dwóch pozostałych podgatunków: kraski orientalnej i indyjskiej.

Opisano nieuznawany podgatunek Coracias affinis theresiae, którego przedstawiciele mieli być mniejsi od tych formy nominatywnej i zamieszkiwać północny Wietnam (obszar wówczas znany jako Kochinchina) i Tajlandię. Nie wykazały tego później pomiary na większej liczbie okazów.

Genetyka Kariotyp kraski orientalnej poznano w latach 70. XX wieku. 2n=88, podobnie jak u kraski zwyczajnej (C. garrulus). W garniturze chromosomowym tego ptaka wśród autosomów wyróżniono dwa makrochromosomy (jeden submetacentryczny, drugi subtelocentryczny), cztery pary (3–6) niewielkich chromosomów i całą grupę (pozostałe) niewielkich akrocentrycznych chromosomów. Chromosom Z jest średniej wielkości, submetacentryczny, mniejszy chromosom W prawdopodobnie również submetacentryczny.

Morfologia thumb|left| Długość ciała wynosi około 30–34 cm, masa ciała 166–176 g. To jedyna kraska, u której na dalszych od ciała końcach lotek I rzędu przebiega lazurowy pas, widoczny w locie (zdjęcie po lewej). Kraski orientalne są, jak na przedstawicieli swojej rodziny, stosunkowo duże, krępe i o szerokich skrzydłach. Gdy ptak siedzi, w sylwetce wyróżnia się duża głowa oraz krótka szyja. W locie niemożliwy do pomylenia z żadnym innym ptakiem ze względu na fioletowo-lazurowe skrzydła. W upierzeniu nie występuje dymorfizm płciowy.

Główną różnicą pomiędzy kraskami orientalnymi a indyjskimi jest półobroża. Ptaki podgatunku C. b. indicus wyróżnia dobrze zarysowana półobroża na karku o głębokim, czerwonobrązowym kolorze. U ptaków podgatunku nominatywnego jest ona słabo widoczna lub nie ma jej wcale. Czoło płoworóżowe, z liliowym nalotem, kantarek brązowy. Ciemię niebieskawe. Tył szyi, górna część grzbietu, barkówki oraz lotki III rzędu matowe, oliwkowobrązowe, z winnoczerwonym nalotem z tyłu szyi. Niższa część grzbietu oraz pokrywy nadogonowe wyróżnia jaskrawy turkusowy kolor. Pokrywy nadogonowe mają natomiast kolor ultramaryny, z zielonymi końcówkami. Skrzydła i ogon na pierwszy rzut oka fioletowo-lazurowe – na fioletowym skrzydle rysuje się lazurowy pas, natomiast fioletowy ogon ma lazurowe boki, trudne do zobaczenia. Zewnętrzne pokrywy skrzydłowe fioletowe, kontrastujące z szaroniebieskimi pokrywami większymi, mniejszymi oraz skrzydełkiem. Lotki I i II rzędu w większości o barwie ultramaryny, jedynie u nasady lazurowe. Przez zewnętrzne sześć lotek przebiega wspomniany lazurowy pas, szeroki na 3 cm. Pióra, przez która przebiega, wieńczy czarniawoniebieska końcówka. Wrażenia związane z barwami zmieniają się mocno w zależności od kąta patrzenia na ptaka. Pokrywy podskrzydłowe u kraski orientalnej i indyjskiej jasnoniebieskie, natomiast u kraski indochińskiej o głębokiej niebieskiej barwie. Gardło i pierś różowawe, pokryte wyraźnymi białymi pasami. Brzuch i okolice kloaki jasnoniebieskie. Brązowoczarny dziób mocno zbudowany, podobnie jak u kruków. Wnętrze dzioba siarkowożółto-różowe. Tęczówka brązowa, oko obwiedzione matowopomarańczowo. Nogi i stopy brązowożółte. Kraski indochińskie wyróżnia kilka szczegółów. Boki ich głowy są matowe, płowoszare. Gardło, pierś i środek brzucha wyróżnia fioletowy nalot. Brak u nich czerwonawej półobroży. Kantarek jest czarny, zaś za okiem ciągnie się ciemnoniebieska linia. Wierzch ciała jest ogółem ciemniejszy. Sprawiają wrażenie dużo ciemniej upierzonych, o większej głębi barw.

W wymiarach szczegółowych nie ma różnic między samcami a samicami. Zaobserwowano zmiany pewnych wymiarów, polegające na zwiększaniu się z południa na północ, zgodnie z regułą Bergmanna. Wymiary szczegółowe w milimetrach, dla ptaków płci obojga przedstawiono w poniższej tabeli. Opracowane zostały z pomocą informacji podanych wcześniej przez czterech zoologów, nie wspomniano liczby zmierzonych osobników.

+Długość skrzydłaDługość dzioba (od nasady w czaszce)Długość skokuDługość ogonaC. b. benghalensis178–20139–4925–29117–140C. b. indicus170–19041–4924–26109–132C. b. affinis184–20430–3626–28118–137

Ptaki poszczególnych podgatunków przedstawiono w poniższej minigalerii (w przypadku podgatunku nominatywnego i C. b. indicus przynależność ustalono na podstawie lokalizacji i ubarwienia):

Zasięg występowania mały|Zasięg występowania podgatunku affinis, często traktowanego jako odrębny gatunek Ptaki podgatunku nominatywnego występują na obszarze od południowo-wschodniej Arabii (północne Zjednoczone Emiraty Arabskie, północny Oman) i wschodniego Iraku przez południowy Iran i północny Pakistan na wschód po Bangladesz. W Indiach południowa granica zasięgu przebiega przez stan Maharasztra, około równoleżnika 20°N. Jedno stwierdzenie pochodzi z północno-wschodniego Afganistanu (Dżalalabad). Występują również w Nepalu, niekiedy zapuszczają się do Kotliny Katmandu. W stanie Maharasztra zasięgi C. b. benghalensis i C. b. indicus nachodzą się, zaś w Nepalu na wschód od południka 85°E kraski indyjskie współwystępują z indochińskimi.

Kraski indyjskie występują od centralnych Indii około równoleżnika 20°N (południowy stan Maharasztra i Andhra Pradesh) na południe po Cejlon. Odnotowane również na Lakszadiwach i Malediwach. Zasięg występowania krasek indochińskich obejmuje tereny od wschodniego Nepalu, Bhutanu i północno-wschodnich Indii (Bihar, Asam) na wschód po południowo-centralne Chiny (południowa prowincja Syczuan, Junnan) i dalej na południe po kontynentalną część Tajlandii i Indochiny. Przynajmniej w 2008 nie było jeszcze wiadome, czy w Bhutanie omawiane ptaki gniazdują. Wiadomo, że występują tam w środowisku dogodnym do lęgów. Zasięgi kraski indochińskiej i orientalnej stykają się między południkami 87° a 92° E w północno-wschodnim Nepalu, w stanach Bihar, Sikkim, wschodnim Bengalu i zachodnim Asamie (w Garo Hills).

Ptaki poza swoim sezonem lęgowym, od października do marca, odnotowywane były w Kuwejcie, w Prowincji Wschodniej (Arabia Saudyjska), Bahrajnie, Katarze, wyspie Masira (głównie podczas wędrówek), w muhafazacie Zufar w Omanie (jedno stwierdzenie, z miesiąca czerwca, do 2010), na Sokotrze (jedno stwierdzenie z grudnia 1998, do 2010) i na zachód aż po Aden – stolicę Jemenu. W 1875 zbłąkany ptak miał zostać odłowiony w tureckiej prowincji Kocaeli. Prawdopodobnie było to wiarygodne stwierdzenie. Informacje o rzekomych dwóch obserwacjach z 1876 na terenie Turcji najpewniej są nieprawdziwe. Osobnik odstrzelony po azjatyckiej stronie Bosforu miał zostać przekazany do muzeum w Stambule, gdzie wedle informacji z 1880 widziało go dwóch zoologów.

Ekologia i zachowanie