Do zrozumienia zjawiska świadomości na gruncie ustaleń współczesnej neurobiologii potrzebne jest oparcie się na współczesnych badaniach procesów podejmowania decyzji przez mózg, a także wykorzystanie bogatej wiedzy eksperymentalnej i klinicznej na temat związanych z tym procesów mózgowych przebiegających podświadomie oraz w różnych stanach chorobowych. Brak umiejętności świadomej percepcji to agnozja; na przykład udar prawej półkuli mózgu może prowadzić do agnozji wzrokowej w zakresie lewej połowy pola widzenia, co nie wyklucza podświadomej percepcji.
Zainteresowanie procesami leżącymi u podstaw świadomości wzrosło po pojawieniu się sztucznych inteligencji (umysłów informacyjnych).
W psychologii poznawczej, świadomość to zdawanie sobie przez podmiot sprawy z treści własnych procesów psychicznych, np. z tego, co jest przedmiotem spostrzegania, myślenia lub doznań emocjonalnychE.Nęcka,J.Orzechowski, B.Szymura, Sz.Wichary, Psychologia poznawcza, PWN,2020, s.304 (epub).. W psychiatrii, świadomość można definiować jako subiektywne poczucie przeżywania procesów psychicznych.
Modele świadomości Zaproponowano szeroki wachlarz modeli świadomości.