Pod względem historycznym Mikołów pierwotnie należał do Małopolski jako część kasztelanii bytomskiej, położonej w ziemi krakowskiejMałgorzata Kaganiec: Herby i pieczęcie miast górnośląskich. Boguszowice, Chwałowice, Katowice, Mikołów, Murcki, Pszczyna, Radlin, Rybnik, Rydułtowy, Szopienice, Żory. Muzeum Śląskie, Katowice 2002, s. 22.. W 1179 kasztelanię bytomską włączono do księstwa raciborskiego i od tamtego czasu Mikołów leży na Górnym ŚląskuJan Natanson-Leski: Rozwój terytorialny Polski. Od czasów najdawniejszych do okresu przebudowy państwa w latach 1569–1572. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1964, s. 87..
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego.
Powierzchnia miasta wynosi 79,2 km²Statystyczne Vademecum Samorządowca 2015 Urząd Statystyczny w Katowicach.. Miasto zajmuje 34% powierzchni powiatu.
Według danych z 2017 r. powierzchnia lasów w Mikołowie wynosiła 2147 ha
Sąsiednie gminy: Gierałtowice, Katowice, Łaziska Górne, Ornontowice, Orzesze, Ruda Śląska, Tychy, Wyry.
Podział administracyjny thumb|Mikołów, kościół św. Mikołaja w Bujakowie thumb|Mikołów, kościół pw. św. ap. Piotra i Pawła w Paniowach Dzielnica: Kamionka
Sołectwa: Borowa Wieś Bujaków Mokre Paniowy Śmiłowice