Zespół cholinergiczny (inaczej przełom cholinergiczny, toksydrom cholinergiczny) – zespół objawów chorobowych, będących efektem zatrucia związkami fosforoorganicznymi lub przedawkowaniem leków cholinergicznych, np. w miastenii rzekomoporaźnej. Aktywacja receptorów muskarynowych i nikotynowych przez nadmiar acetylocholiny daje charakterystyczne objawy nadmiernego pobudzenia układu przywspółczulnego, natomiast blok depolaryzacyjny w złączu nerwowo-mięśniowym wywołuje objawy porażenia mięśni.
Do wzrostu poziomu acetylocholiny w przebiegu zatrucia związkami fosfororganicznymi dochodzi na skutek zahamowania acetylocholinesterazy, w wyniku fosforylacji jej cząsteczki. Brak acetylocholinesterazy uniemożliwia rozkład acetylocholiny do kwasu octowego i choliny, która pozostaje w przestrzeni synaptycznej neuronów układu przywspółczulnego i powoduje jego nadmierne pobudzenie.
Objawy Objawy wynikają z pobudzenia receptorów dwojakiego rodzaju:
muskarynowych (np. przez muskarynę zawartą w strzępiaku ceglastym): zaczerwienienie skóry zwężenie źrenic zaburzenia widzenia ślinienie wzrost produkcji wydzieliny oskrzelowej (może sugerować obrzęk płuc) skurcz oskrzeli kaszel duszność łzawienie potliwość kolka jelitowa biegunka bradykardia bezwiedne oddawanie moczu i stolca