W trakcie krzepnięcia magmy zmienia się skład pozostającej magmy (różnicowania magmy) w procesach pegmatytowych i hydrotermalnych. Proces ten jest konsekwencją tego, że krzemionka jest rozpuszczalna w wodzie w wysokiej temperaturze pod dużym ciśnieniem, a rozpuszczalność ta zmniejsza znacznie przy spadku temperatury, pozostała magma wnika często w szczeliny w skałach. W ten sposób powstają w postaci żył (Kwarc żyłowy) i druz skupiska czystego kwarcu. Żyły kwarcu mogą osiągać znaczne rozmiary, stając się złożami użytkowymi. W Polsce złoża kwarcu żyłowego występują w województwie dolnośląskim, ich zasobność jest szacowana na 2,87 mln t. Od 2007 r. w Polsce nie eksploatuje się złóż kwarcu żyłowego. W Górach Izerskich w pobliżu Szklarskiej Poręby była Kopalnia kwarcu „Stanisław”.
Ze względu na swoją twardość, odporność na wietrzenie i znikomą rozpuszczalność w wodzie, z niszczonych skał pozostają tylko ziarna kwarcu, a ziarna pozostałych minerałów ulegają znacznemu rozdrobnieniu. Produkty rozpadu transportowane przez wodę i powietrze ulegają segregacji tworząc złoża piasku, żwiru, a nawet otoczaków. Ocierające się ziarna pisku ulegają zaokrągleniu. Piasek zalegając długo pod obciążeniem ulega zagęszczeniu i spajaniu ziaren tworząc piaskowce.