Po zakończeniu zimnej wojny debata zaostrzyła się wobec planowanego rozszerzenia Unii na wschód: pytano, jak pogodzić „poszerzanie" (widening) z „pogłębianiem" (deepening) integracji, aby napływ nowych członków nie rozwodnił idei „coraz ściślejszej unii narodów Europy" z traktatu rzymskiego z 1957.
W 1994 Wolfgang Schäuble i Karl Lamers z frakcji CDU/CSU w Bundestagu sformułowali koncepcję „rdzenia Europy" (Kerneuropa) jako grupy państw szybszej integracji wokół Niemiec i Francji, wywierającej „dośrodkowe" oddziaływanie na pozostałych członków. Przemówienie Joschki Fischera na Uniwersytecie Humboldtów z 12 maja 2000 połączyło ideę awangardy z postulatem federacji europejskiej. Węc wyróżnia w polskiej literaturze trzy modele wywodzone z tego nurtu: model „wielu prędkości" (identyczne cele, różne tempo realizacji), model „zmiennej geometrii" (zróżnicowana przestrzennie i trwała) oraz model „Europy à la carte" (selektywny wybór obszarów współpracy).