W trakcie zakrapianej rozmowy o historii Warszawy i odpowiedzialności Litwinów za jej dawne spalenie uczestnicy doświadczają niezwykłej wizji przypominającej „gadający kinematograf”, ukazującej kolejne dzieje Rynku Starego Miasta. Wizje przedstawiają okres największego rozkwitu Warszawy, następnie jej zniszczenie przez pożar, odbudowę, epidemię dżumy, kolejne odrodzenie miasta, jego współczesny autorowi zaniedbany stan oraz idealizowaną przyszłość, w której Stare Miasto zostaje odrestaurowane i przekształcone w centrum kultury i turystyki. Kolejne obrazy mają dowodzić, że mimo katastrof, wojen i klęsk Warszawa zawsze potrafiła się odrodzić. Po zakończeniu wizji bohaterowie opuszczają lokal, a obsługa zaprzecza istnieniu jakiegokolwiek kinematografu, sugerując, że niezwykłe widowisko mogło być jedynie skutkiem działania wypitego wina.
Analiza
Gatunek i miejsce w twórczości Prusa Utwór jest klasyfikowany zarówno jako opowiadanie lub nowela. Narracja prowadzona przez Wzdychajłę nadaje utworowi także stylizację (poprzez styl narracji Wzdychajły, zawierający liczne dygresje, żarty, oraz język utworu stylizowany na mówiony) na tradycyjną gawędę szlachecką, łącząc humor z refleksją historyczną.