Można jednak wyróżnić trzy bardzo ogólne kryteria rozróżnienia, iż jest to:
broń jednosieczna; ogólna nazwa rodzaju siecznych broni białych; długa broń biała noszona na biodrze w parze z krótką bronią białą wakizashi.
W znacznej większości była to broń jednosieczna o różnorodnej krzywiźnie. Wytwarzano jednak również katany z głowniami obosiecznymi (o niewielkiej krzywiźnie), co odnosiło się do samego sztychu (kissaki-moroha-zukuri), części lub całości głowni (kogarasu-zukuri).
Historia thumb|Mistrz Munechika Sanjō (X w.), wspomagany przez ducha lisów, wykuwający miecz Ko-Gitsune Maru, drzeworyt Gekkō Ogata (XIX w.) Pierwsze egzemplarze broni tego typu pojawiły się w Japonii w okresie Nara (710–794) jako kara-tachi, czyli miecze chińskieKojien, Iwanami Shoten, Tokyo 1980, s. 465.. Początkowo nie posiadały one jeszcze charakterystycznego zdobnictwa i jelca tarczkowego. Dopiero w okresie Muromachi-Ashikaga (1392–1573) pojawiła się broń podobna do późniejszego katana, zwana uchi-gatana (w wolnym tłumaczeniu „miecz uderzeniowy”) przeznaczona dla uboższych wojowników walczących pieszo. Istnieje wiele innych wersji mieczy z tego okresu, ale różnice pomiędzy nimi są niewielkie.