Geneza i rozwój Retabulum ołtarzowe ma swoją genezę w okresie kształtowania się nowej formuły liturgii eucharystycznej. Ponieważ kościoły średniowieczne były orientowane (skierowane w stronę Ziemi Świętej) prezbiterium było najważniejszą częścią przestrzeni liturgicznej świątyni. We wschodniej części znajdował się ołtarz, pierwotnie w postaci prostej mensy na której stawiano najważniejsze utensilia liturgiczne. Kapłan dokonywał aktu transsubstancjacji tyłem do wiernych, dlatego też mensa ołtarzowa była przez niego zakryta, stąd też istniała potrzeba ideowego i artystycznego wyeksponowania głównego miejsca liturgii, którym był ołtarz. Drugim czynnikiem który ukształtował szafiaste retabulum ołtarzowe był rozwój kultu relikwii i potrzeba ich należytej ostentacji. Relikwie częstokroć włączano w kontekst liturgiczny, stąd niektóre retabula są jednocześnie relikwiarzami. Trzecim czynnikiem była potrzeba odpowiedniej prezentacji wizerunków kultowych lub przedstawień o charakterze religijnym. Ma to związek z kształtowaniem się ikonografii Chrystusa, Marii, świętych, ich wizerunki, lub wątki z zywotów były ilustrowane na retabulach. Czwartym, najważniejszym czynnikiem była konieczność zilustrowania liturgii, a struktura retabulów była często ściśle podporządkowana wymogom liturgii i hierarchii poszczególnych dni.