W okresie PRL w systemie organizacji związkowych pojawił się wyłom w postaci Wolnych Związków Zawodowych, które zaczęły rozwijać się na Górnym Śląsku, Pomorzu Gdańskim, w Szczecinie i Łodzi. W 1980 po wielu strajkach robotniczych władze zgodziły się na legalizację Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. W krótkim czasie „Solidarność” stała się jedną z największych organizacji masowych, działających w PRL (liczyła ok. 10 milionów członków). W 1981 zaczęły powstawać siostrzane, w stosunku do „Solidarności”, związki zawodowe. Utworzono m.in. Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Rolników Indywidualnych „Solidarność” i Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Indywidualnego Rzemiosła Solidarność.
Po 1980 roku W dniu rozpoczęcia stanu wojennego (grudzień 1981) zawieszono działalność nie tylko „Solidarności”, ale także prorządowych związków zawodowych. W październiku 1982 oficjalnie rozwiązano „Solidarność”. W 1984 powstało Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych. Do ponownej legalizacji opozycyjnego związku zawodowego doszło w wyniku porozumień zawartych przy Okrągłym stole w 1989. Po przemianach związek zawodowy „Solidarność” stał się jednocześnie największą siłą polityczną w Polsce.