72., a np. w powiecie zamojskim Polacy stanowili prawie 75% całkowitej ludności.
Gubernia została wydzielona przez władze rosyjskie w obawie przed oderwaniem Kraju Przywiślańskiego od Rosji w razie europejskiego konfliktu zbrojnego i w celu zintensyfikowania rusyfikacji. W 1912 roku nową gubernię wyjęto spod władzy generał-gubernatora warszawskiego, ale nie Królestwa Polskiego, które od tego czasu dzieliło się na generał-gubernatorstwo warszawskie i gubernię chełmską podporządkowaną bezpośrednio ministerstwu spraw wewnętrznych Rosjihttps://rcin.org.pl/igipz/Content/41838/WA51_50581_r1956-z4_Dokumentacja-Geogr.pdf. Instytucje oświatowe i sądowe podporządkowano władzom generał-gubernialnym w Kijowie. Zachowano większość praw obowiązujących w Królestwie Polskim. Przeciw utworzeniu guberni chełmskiej wznoszono liczne protesty, także w dumie rosyjskiej. Ukazały się m.in. publikacje o polskości ziemi chełmskiej Lubomira Dymszy, Stefana Dziewulskiego i Henryka Wiercieńskiego. Delimitację zakończono w kwietniu 1913 roku. Gubernia została formalnie włączona do generał-gubernatorstwa kijowskiego dopiero dekretem Mikołaja II z 4 kwietnia 1915 roku, jednakże z powodu okupacji guberni przez państwa centralne decyzja o odłączeniu nie weszła faktycznie w życie.