thumb|200px|Lawina kamienna w Parku Narodowym Wielkiego Kanionu thumb|200px|Osuwiska w Isfjorden na Spitsbergenie thumb|200px|Osuwisko do jeziora Hebgen w Montanie, USA Ruchy masowe (także: powierzchniowe ruchy masowe lub ruchy grawitacyjne) – przemieszczanie się mas skalnych (pokryw zwietrzelinowych, luźnych i zwięzłych skał powierzchni Ziemi) wzdłuż stoków przede wszystkim pod wpływem działania siły ciężkości. Siłę działającą na ciało na zboczu rozkłada się na składową odrywającą (składowa „ześlizgowa”) – równoległą do powierzchni stoku, skierowaną zgodnie z jego spadkiem, oraz składową trzymającą (składowa „stykowa”) – prostopadłą do powierzchni stoku, skierowaną w stronę podłoża. Im większe nachylenie, tym składowa odrywająca bardziej zbliża się do wartości siły ciężkości, w efekcie czego zwiększa się możliwość przemieszczania się mas skalnych po stoku. W przypadku powierzchni poziomych siła ciężkości ma tylko składową trzymającą.