Z tymi przypuszczeniami kontrastuje hipoteza o wrażliwości Boscha, który mimo chrześcijańskiej postawy, znajomości Pisma Świętego, pism Ojców Kościoła, źródeł hagiograficznych, był często zmuszony do duchowych walk z rozmaitymi pokusami, myślami o grzechu, seksualnymi obsesjami, ranami, które zadał artyście obraz społecznej degrengolady. Nigdy nie było jednak jednoznacznych dowodów to potwierdzających, a coraz częściej badacze jego twórczości skłaniają się ku twierdzeniu, że jego sztuka odzwierciedla sytuację społeczną w Niderlandach za jego czasów i jest spójna z literaturą dydaktyczną i kazaniami późnego średniowiecza, pismami ówczesnych teologów z Erazmem z Rotterdamu na czele. Ponadto wpływ na twórczość miała miejscowa tradycja ludowa, folklor, niderlandzkie przysłowia. Artysta obserwował społeczeństwo zarówno bogate, jak biedne podczas licznych festynów w ’s-Hertogenbosch, a potem odtwarzał w swych obrazach. Silny wpływ na twórczość mogła wywrzeć sztuka późnogotycka w Brabancji z katedrą św.