Aleksander Farnese, wł. Alessandro Farnese (ur. 27 sierpnia 1545 w Rzymie; zm. 3 grudnia 1592 w Arras) – namiestnik Niderlandów (1578 – 1592) z ramienia króla Hiszpanii – Filipa II, oraz dziedziczny książę Parmy i Piacenzy i książę Castro (1586 – 1592). Głównie dzięki jego rządom Habsburgom udało się utrzymać kontrolę nad południową częścią zbuntowanych prowincji niderlandzkich (obecna Belgia).
Wczesne życie lewo|mały|Aleksander w wieku 15 lat Ród kondotierów, z którego wywodził się Aleksander Farnese, zyskał znaczenie w XV w., dzięki służbie dla papieży oraz korzystnie zawieranym małżeństwom. Jeden z członków rodziny Farnese został nawet papieżem w 1534 r. (przyjął imię Pawła III). Za jego sprawą posiadłości papieskie obejmujące Parmę i Piacenzę zostały przekształcone w księstwo, a następnie objęte przez nieślubnego syna Pawła III – Piotra Alojzego (wł. Pier Luigi). Dziedzic Piotra Alojzego – OttavioKsiążę Parmy w latach 1547–1586 poślubił Małgorzatę – nieślubną córkę cesarza Karola V. Z tego związku urodziły się bliźnięta, z których przeżył tylko Aleksander.