Historia klasztoru Klasztor Mar Saba jest jedynym klasztorem w Ziemi Świętej zamieszkałym od okresu bizantyńskiego. W starożytności klasztor nazywano Wielką Ławrą. Został założony w 484 (lub 483) przez św. Sabę, jako ławra gromadząca mnichów zamieszkujących pojedyncze cele rozrzucone po obu stronach klifów Doliny Cedronu, w pasie ciągnącym się przez około dwa kilometry po obu stronach głównych zabudowań ławry, i zbierających się tylko na wspólne modlitwy w soboty i niedziele. Wczesne dzieje klasztoru i życie św. Saby zostały opisane przez jego ucznia – Cyryla ze Scytopolis (525–559).
Na przestrzeni wieków klasztor przeszedł wiele zmian. Za życia Saby zbudowano dwa kościoły. Pierwszy, pod wezwaniem świętej Teoktysty z Lesbos (obecnie pod wezwaniem św. Mikołaja), zlokalizowany był w naturalnej jaskini. Później zbudowano także drugi, większy, dedykowany Matce Bożej (Theotokos). Klasztor uniknął zniszczeń w okresie najazdów perskich oraz arabskich. Pod rządami kalifów mnisi znaleźli się w zupełnie nowym środowisku i kilku autorów bizantyńskich opisywało utrudnienia, jakich klasztor doświadczył od najeźdźców, ale przetrwał ten okres.