W latach 1939–1945 przywrócono podwójną nazwę gminy w niemieckiej wersji językowej – Scharley-Deutsch Piekar.
Miejscowość posiada ustrój miejski od 1 stycznia 1940 roku, który z powodu okupacji niemieckiej został wprowadzony w życie dopiero dnia 13 lutego 1947 roku z mocą wsteczną od 1 stycznia 1947 roku. Piekary Śląskie są od XVII wieku ośrodkiem pielgrzymkowym oraz jednym z głównych w Polsce ośrodków kultu maryjnego z obrazem Matki Boskiej Piekarskiej. Miasto uznawane jest przez wielu za duchową stolicę Górnego Śląska.
Według danych GUS z 31 grudnia 2023 roku, miasto liczyło około 51 tys. mieszkańców, jego powierzchnia zajmuje 39,86 km²; a gęstość zaludnienia wynosi 1297 osoby/km².
Środowisko Położenie Piekary Śląskie leżą w środkowej części województwa śląskiego. Graniczą od północy z gminą Świerklaniec, od wschodu z Bobrownikami i Wojkowicami, od południa z Siemianowicami Śląskimi i Chorzowem, a od zachodu z Bytomiem i Radzionkowem.
Piekary leżą w centrum konurbacji górnośląskiej.