Księstwo opolskie obejmowało: Opole, Niemodlin, Głogówek, Prudnik, Białą, Strzelce, Koźle, Gliwice, Toszek, Lubliniec i Olesno; do księstwa raciborskiego przynależały: Racibórz, Rybnik i Żory. Obszar księstw był zamieszkiwany w zdecydowanej większości przez ludność polskojęzyczną, jedynie w okolicach Niemodlina i Prudnika, a także wśród magnaterii i w niektórych kręgach mieszczańskich przeważał język niemiecki.
Część historyków mianem księstwa opolsko-raciborskiego określa również średniowieczne władztwo powstałe w wyniku działalności Mieszka Plątonogiego, który ok. 1202 zjednoczył pod swoim berłem cały Górny Śląsk z Opolem, Raciborzem, Cieszynem i Bytomiem. Stan ten trwał do ok. 1281 i śmierci wnuka Plątonogiego, Władysława opolskiego, kiedy tak rozległa dzielnica podzieliła się na cztery osobne księstwa. Syn i wnukowie Plątonogiego tytułowali się książętami opolskimi (), nawet wtedy, gdy Racibórz był ich główną siedzibą, stąd ich państwo bywa niekiedy w historiografii nazywane księstwem opolskim.