SAX natomiast wręcz odwrotnie – nie konsumuje pamięci prawie wcale, jest bardzo szybki, lecz manipulowanie zdarzeniami dostarczanymi z parsera jest bardzo niewygodne, można wręcz rzec toporne, w zestawieniu z DOM.
StAX został zaprojektowany aby przynajmniej częściowo pogodzić te dwa podejścia. Metaforą przetwarzania strumieniowego w StAX jest kursor, który reprezentuje pojedynczy punkt w całym dokumencie XML. Programista zawsze wie, gdzie kursor się znajduje, może na żądanie przesuwać ten kursor do przodu i pobierać informacje z parsera wedle własnego uznania. Jest to podejście podobne do tego używanego w modelu zdarzeń takim jak SAX, lecz z tą różnicą, że informacje z parsera są przesyłane tylko na żądanie, a nie jak w przypadku SAX, który przesyła je bez względu na to czy są potrzebne czy też nie.
Geneza StAX ma swoje korzenie w wielu niekompatybilnych pomiędzy sobą API do przetwarzania strumieniowego dokumentów XML, lecz przede wszystkim czerpie z bardzo szybkiego rozwiązania jakim jest XML Pull Parser (XPP) autorstwa Stefana Hausteina i Aleksandra Słomińskiego.