Cechy utworu Szlacheckie gniazdo stanowi rozwinięcie niektórych wątków i koncepcji, jakie Turgieniew po raz pierwszy zaprezentował w powieści Rudin. Fiodor Ławrecki, podobnie jak tytułowy bohater tego utworu, jest człowiekiem niezdolnym do czynu, mimo głoszenia jego potrzeby i wyższości działania nad rozważaniami. Z powodu takiej postawy Ławrecki skazany jest na samotność i ciągłe życiowe niepowodzenia, chociaż w porównaniu z Rudinem jest człowiekiem praktycznie myślącym, realistą zorientowanym w sytuacji społecznej. Pozostaje jednak "człowiekiem zbędnym" – przedkłada szeroko rozumiany obowiązek ponad uczucia, nie jest w stanie podjąć walki o swoje szczęście z Lizą Kalitiną, akceptuje bez dyskusji jej przywiązanie do zasad religijnych i tradycyjnej moralności.
Klęska życiowa Ławreckiego, podobnie jak klęska Rudina, staje się w utworze symbolem klęski całej warstwy społecznej. Drobna rosyjska szlachta okazuje się być grupą niepotrzebną, niezdolną do wdrażania niezbędnych w Rosji zmian. Z tego powodu Turgieniew postanowił poświęcić kolejny utwór przedstawicielowi innej grupy ludzi – tych, którzy podjęli działania.