Ponadto, szczególnie pod koniec życia, malował sceny wiejskie przedstawiające życie prostych ludzi, pejzaże i zwierzęta, w tym celu często wyjeżdżał na wieś w okolice Tuluzy. W pracach tych malarz jednoznacznie odchodził od tradycyjnego malarstwa akademickiego na rzecz realizmu reprezentowanego np. przez Gustave'a Courbeta.
Édouard Bernard Debat-Ponsan miał radykalne, republikańskie poglądy, co nie przysparzało mu klientów wśród arystokracji i wysokich urzędników. Wyróżniał się odwagą, brał udział w wojnie francusko-pruskiej. Odmówił przyjęcia medalu na wystawie światowej w 1889, gdy uznał, że miały miejsce nieprawidłowości w czasie jej przyznawania. W trakcie wielkiego skandalu politycznego nazwanego aferą Dreyfusa stanął po stronie intelektualistów francuskich broniących niesłusznie skazanego oficera Alfreda Dreyfusa. Opowiedział się tym samym po stronie kręgów republikańskich, antymonarchistycznych i antyklerykalnych, na których czele stał pisarz Emil Zola.
W 1870 artysta ożenił się z Małgorzatą Garnier, para miała troje dzieci. Ich syn Jacques Debat-Ponsan (1882–1942) był znanym architektem i laureatem nagrody Prix de Rome w 1912.