Wprowadzenie systemu aspiracji, genetyki i rozbudowanej rozgrywki wielopokoleniowej zostało uznane za istotne innowacje, które wpłynęły na rozwój gatunku symulatorów życia.
Rozgrywka The Sims 2 jest symulatorem życia, w którym gracz kontroluje codzienne działania, relacje społeczne i aspiracje życiowe wirtualnych postaci zwanymi simami. Głównym elementem rozgrywki jest zarządzanie ich podstawowymi potrzebami, rozwój ich życia i realizacja pragnień. W grze zawarte są różnorodne wyzwania. Struktura rozgrywki jest otwarta i nieliniowa, bez określonego punktu końcowego.
Działania i nastrój simów zależą od ośmiu podstawowych potrzeb: głodu, higieny, energii, towarzystwa, zabawy, komfortu, potrzeby skorzystania z toalety i „otoczenia”. Gracz zarządza tymi potrzebami, aby utrzymać simów w dobrym stanie. Simowie mogą zdobywać umiejętności, nawiązywać relacje, rozwijać kariery zawodowe i zakładać rodziny.
W porównaniu do pierwszej części serii, gry The Sims, The Sims 2 wprowadza nowości rozwijające rozgrywkę.