Geneza Tomasz stworzył życiorys św. Franciszka na polecenia papieża Grzegorza IX. Biografia ta, jak zaznacza autor w prologu, ma opowiedzieć cnotę i życie świętego ojca naszego Franciszka, zawsze prawdę mając za na nauczycielkę i przewodniczkęTomasz z Celano, Życiorys pierwszy świętego Franciszka z Asyżu, w: R. Prejs (red.), Z. Kijas, Źródła franciszkańskie, Kraków 2005, s. 441.. Życiorys jest nowatorskim dziełem o św. Franciszku, który stał się inspiracją dla innych biografii. Powstał na przełomie lat 1228-29, prawdopodobnie w Asyżu, opowiada o ewangelicznym przykładzie życia i zachęca do naśladowania cnót świętego.
Źródła wykorzystane Osobiste wspomnienia. Tomasz znał św. Franciszka, przez dwa ostatnie lata jego życia przebywał w Asyżu, słuchał jego nauk i wskazań oraz uczestniczył w jego kanonizacji. Zeznania wiarygodnych świadków. Przy redagowaniu życiorysu Tomasz korzystał ze świadectw osób bliskich św. Franciszkowi: przyjaciela Franciszka, kardynała Hugolina z Segni, wiernego towarzysza Franciszka, brata Eliasza, św. Klary i sióstr oraz biskupa Asyżu Guidona, znającego Franciszka od młodości. Teksty wspominające świętego. Tomasz brał pod uwagę teksty wspominające osobę św. Franciszka: bullę kanonizacyjną Mira circa nos, akta procesu kanonizującego, list okólny brata Eliasza, oraz pisma św.