Cechami charakterystycznymi hard rocka, w porównaniu z wcześniejszym gatunkami rocka, są: ostre brzmienie, oparte na przesterowanych gitarach elektrycznych, niekiedy grających w duetach i imitujących siebie pełne energii brzmienie sekcji rytmicznej (gitara basowa, perkusja) agresywne, często surowo brzmiące wokale
Hardrockowy utwór ma zwykle ustaloną formę, składającą się z następujących po sobie elementów: wstęp instrumentalny (intro) pierwsza zwrotka refren solo – najczęściej gitarowe, rzadziej na instrumentach klawiszowych refren druga zwrotka refren (...) coda
Równie często utwór ma uproszczoną strukturę: Intro pierwsza zwrotka refren druga zwrotka refren solo refren (zazwyczaj wydłużony)
Z muzyki hardrockowej wyewoluował gatunek heavy metal, posiadający podobne cechy. Niekiedy oba terminy traktowane są jako synonimy, choć zwykle uznaje się, że hard rock ma delikatniejsze brzmienie niż heavy metal. Heavy metal na ogół grany jest też szybciej i bardziej agresywnie. Heavy metal oparty jest podobnie jak acid rock i hard rock na pentatonice wziętej z bluesa, ale struktura utworów rzadko nawiązuje do dwunastotaktowej formy wczesnego rock and rolla i rocka (Led Zeppelin, Metallica). Akompaniament i akordy bazują na prymie, kwarcie i kwincie ze względu na bardzo przesterowany, pełen alikwotów, dźwięk gitar.