Wczesnym zwiastunem rozwoju gatunku było opowiadanie Boccaccia Ameto (Komedia o florenckich nimfach) (1342), alegoria moralna o miłości pasterza Ameto do jednej z siedmiu nimf, uosabiających cnoty główne i teologiczne. Za prekursora romansu pasterskiego uważa się jednak Jacopa Sannazaro i jego Arcadię (1504), która posiada już charakterystyczną dla gatunku narrację mieszającą prozę z poezją liryczną. Jednak we Włoszech tematy pastersko-arkadyjskie pozostały raczej domeną poezji i dramatu (np. Battista Guarini, Wierny pasterz (Il pastor fido), 1590).
Romans pasterski w Hiszpanii Hiszpania była krajem, gdzie romans pasterski rozwinął się najwcześniej i gdzie jest reprezentowany przez bardzo liczne utwory. W drugiej połowie XVI wieku jest to najpopularniejszy gatunek literacki, potem zainteresowanie nim powoli słabnie.
Jorge de Montemayor – Los siete libros de la Diana (1559) Antonio Pérez – La segunda parte de la Diana (1564) Gaspar Gil Polo – La Diana enamorada (1564) Miguel de Cervantes – Galatea (1585) Lope de Vega – Arcadia (1598)