Wzmiankowany przez Jana Długosza przy okazji omawiania walk Bolesława Krzywoustego nad Notecią w latach 1108–1109. W grodzie wieleńskim bronił się lokalny władca Gniewomir z Czarnkowa, który poniósł śmierć w czasie oblężenia Wielenia przez wojska Bolesława.

Gród wieleński, położony w niezaludnionych okolicach, miał przede wszystkim znaczenie strategiczne stając się ośrodkiem wymiany handlowej. W 1213 roku po raz pierwszy wzmiankowany w łacińskich dokumentach jako kasztelania w notatce Thomas castell de VelemKatalog zabytków sztuki w Polsce. Tom V Województwo poznańskie, zeszyt 2 powiat czarnkowski, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 1966, s. 16.. W 1228 książę wielkopolski Władysław Odonic Wlodzizlaus Odonis filius nadał klasztorowi w Lubiążu 3000 łanów w jednej z części na terytorium Welenia in territorio Wellensi circa Lubzesko et Bytin. W następnym nadaniu sygnowanym przez tego księcia z 1233 miejscowość określona została jako forteca, zamek castro nostro in Willehn nuncupato.