W październiku 1908 roku powstał pierwszy ruch nacjonalistyczny, Budi UtomoBrown (2003), s. 118. Pierwszą masową partią polityczną, jaka powstała na wyspach była natomiast Sarekat Islam założona w 1912 roku. Już w grudniu grupa ta liczyła 93 tysięcy członkówBrown (2003), s. 119. Po I wojnie światowej doszło do rozbudzenia świadomości narodowej Indonezyjczyków, powstały partie polityczne, takie jak: Nacjonalistyczna Partia Indonezji z Sukarno na czele, poddawane holenderskim represjom, w wyniku których do więzienia trafił sam Sukarno, a także Mohammad Hatta i Sutan SjahirBrown (2003), s. 129. Po I wojnie światowej najbardziej aktywnym ruchem nacjonalistycznym stała się indonezyjska sekcja III MiędzynarodówkiC. Hartley Grattan, The Southwest Pacific since 1900 (University of Michigan Press: Ann Arbor, 1963) s. 452.. Już w 1914 roku na holenderski socjalista Henk Sneevliet założył Socjaldemokratyczne Stowarzyszenie Indonezji, grupa początkowo miała charakter małego forum holenderskich socjalistów, następnie wraz z radykalizacją w 1924 roku ewoluowało w Komunistyczną Partię IndonezjiKahin (1952), s. 84. Represje i wszelkie tłumienie prób zmian przez rządy kolonialne doprowadziło do wzrostu poparcia dla KPI. W połowie lat 20. KPI zorganizowała nieudaną zbrojną rebelię niepodległościowąKahin (1952), s.